De Bourgondiërs, Bart Van Loo.

Mijn voorkeur voor geschiedenis is ooit ergens ontstaan en heeft zich voorgezet in het geven van lessen en vertellingen op wat toen de Lagere School was. Klas 4 en 5. Een dankbaar publiek voor een onderwijzer ( werd veel later in een reünie helder ) die met tekeningen, drama  en cartoons de saaie jaartallen en feiten opfleurde. Niet alleen de Vaderlandse geschiedenis, maar ook de Griekse mythologie kwam voorbij. Een begonnen M.O. studie geschiedenis strandde na een jaar bij het muntstelsel van Karel de Grote.

Ik verhuisde naar een M.O. beeldende vakken en daar deed ook de kunstgeschiedenis haar intrede. Bij het eindexamen werd mij gevraagd naar Archetypen. En daarmee kwam de psychologie in beeld.

Wat weet deze man veel. Wat een uitgebreid onderzoek heeft hij gedaan en wat heeft hij het heerlijk opgeschreven. Bart Van Loo. De Bourgondiërs. Inmiddels heeft hij met "Stoute Schoenen" het geheel nog completer gemaakt.

Ik heb het boek gelezen en beluister het nu nogmaals op Storytell. Hij neemt mij mee door de geschiedenis. Het is vooral consumeren, want onthouden of een samenvatting maken lijken onbegonnen werk. Wel leg ik wat hoofdfeiten neer om de tijdlijn te kunnen zien. Of omdat het leuk is om verbanden te leggen en te weten.

 Zo ben ik nu in het Vlaanderen van Jan van Artevelde. Gent is de grote stad  ( foto: Gravensteen ). Die komt in 1358 in opstand tegen de Franse koning ( later gezien als een voorloper van de Franse Revolutie ). Vlaanderen is in die periode een land dat balanceert tussen Engeland ( voor de wol en de lakenhandel ) en Frankrijk ( graan ). Een gezegde: Als het in Vlaanderen regent, dan drupt het in Parijs.

Een ander lopend conflict is dat tussen de pausen in Avignon en Rome. Samen met hun christelijke vrienden. Het Westers Schisma werd het gevolg. En daarmee werd het zaad voor de Reformatie gezaaid..

 Het was een wereld van corruptie, macht, extreme rijkdom, simonie, aflatenverkoop en ook geweld. Als reactie komt de orde van de Dominicanen op. Die gaan voor eenvoud. 

Jan zonder Vrees, hertog van Bourgondië en zoon van Filips de Stoute,was echter een vroom man, die bedevaarten deed langs kloosters om daar relekwieën van heiligen aan te raken.

Terwijl dit alles speelde was er ook sprake van een 100-jarige oorlog, armoede, honger en pestepidemiën ( Jodenvervolging ). De oorlog ging met name tussen Huis Valois ( Frankrijk ) en Huis Plantagenet ( Engeland ) om de Franse kroon. Huis Capet was uitgestorven. Als de Bourgondiërs in 1435 de kant van Frankrijk kiezen, worden de Engelsen verdreven. De oorlog eindigt in 1453 bij de slag bij Castillon.

Het is ook de tijd van Jeanne D'Arc ( 1412 )

Ca. 1300 werd via het luiden van de klokken de tijd geduid. Er kon verschil van plaats tot plaats zijn. Gekoppeld aan het klokken luiden waren de Vespers, de Lauden, de Metten, etc. 24 uur. Omdat men zich soms vergiste in het aantal gehoorde slagen ( afgeleid ) werden er 4 voorslag klokjes gebruikt, het quadrillon, later het carillon. Geleidelijk kwamen er meer mechanische klokken, zoals de Jacquemart van Dijon ( oorspronkelijk uit Kortrijk, Vlaanderen, gestolen als oorlogsbuit door Filips de Stoute ), waarbij poppen op de klok slaan. Uurkloppers. 

Geleidelijk aan kwamen er ook horloges, zoals deze "Dijon".

Het beeldje dat de klok in Dijon sloeg, wordt pas sinds 1458 Jaquemart genoemd. De inwoners van die stad voegden er in 1651 een vrouwelijk beeldje aan toe, Jacqueline, om de halve uren te slaan. In of kort na 1714 voegden ze er een "zoontje", Jacquelinet, aan toe en in 1884 een "dochtertje", Jacquelinette. Deze twee "kinderen" slaan om kwart vóór en kwart over het hele uur op kleinere klokken. 

Ook veranderen de legers. Voorheen werden door de vorst de leenheren opgetrommeld, maar nu komen er meer huurlegers, die wel erg op het budget drukten. Dikwijls aanleiding om te gaan plunderen om zo hun soldij aan te vullen. Zo roofde men de "Gulden Sporen" die Vlaanderen ooit op de Fransen verworven had bij de Guldensporenslag in 1302, waarbij de Franse ridderlegers verslagen werden door de burgers en boeren. "De regenwurmen zullen de leeuwen opeten".

Later bij Westrozebeeke ( 1382 ) zijn de rollen opgekeerd. 

 Het groeiend zelfbewustzijn van de steden zorgt voor opstanden overal in Europa.

Intussen probeert Filips de Stoute ( 1342 -1404 ) zijn dynastie veilig te stellen. Hij huwelijkt zoon Jan ( 13 ) uit aan Margaretha van Beieren en zijn dochter Margaretha ( 19 ) aan Willem van Beieren. Een dubbelhuwelijk dat Holland, Zeeland en Henegouwen onder zijn invloed brengt.

Omdat er zoveel rijksdelen zijn reist er steeds een grote hertoglijke stoet door het land. Het is een reizend hof , vol pracht en praal met 248 dienaren. En voorbereiders en opruimers ( fouriers ). Ook gaan er 232 paarden mee aangestuurd door een maarschalk ( paard-dienaar ). En zijn er sommeliers voor de Beaune wijnen. Intussen sterft de laatse graaf van Vlaanderen, Lodewijk van Male en gaat het gebied naar Filips. Geleidelijk ontstaat  de absolute monarchie ( Karel VI van Frankrijk ).

 

 

Het culinaire aspect van de Bourgondiérs raakt wijd en zijd bekend. De Dijon mosterd ( moutarde,  mout - branden ) hoort daar ook bij. De mout wordt geleidelijk vervangen door wijnazijn. 

Inmiddels is er een beroemde beeldhouwer opgestaan: Claus Slüter ( 1340 -1405 ). Een van zijn bekendste werken is de Mozesbron.

 Vast onderdeel van een groot feest was het riddertoernooi. Dat liep dikwijls uit de hand en was door de kerk verboden. Wie gedood werd kwam linea recta in de hel. Dat weerhield de ridders er niet van. Rond 1100 had Bernard van Clairvaux dit tijdelijk kunnen omvormen tot externe gerichtheid: de Kruistochten. De ridders waren vaak onherkenbaar ingepakt in stalen platen. Om toch te laten zien wie ze waren werd een blazoen gedragen. Een heraut en een blazoenconsulent deden de presentatie. Na 1560 verdwenen de harnassen. Er gingen kogels door heen. De lansen waren van hout met een stalen punt. Een lans breken voor iemand. Zo kon je ook punten verzamelen.

Tijdens het feest werd er ook gemusiceerd met minstrelen, trompetten en de harp. Inmiddels trouwde Isabella van Beieren met Karel VI bij wie zij 12 kinderen kreeg. Of dat de reden was ? Karel werd waanzinnig en zo trok Filips nog meer macht naar zich toe. Hij stopte met het vechten tegen de Engelsen ( einde 100 jarige oorlog ) en richtte zich op de Ottomanen die Oost Europa binnen vielen. Het idee van een nieuwe kruistocht werd geboren.

Het werd een fraaie, luxe en modieuze optocht richting Nikopolis. De modieuze puntschoenen vielen het meest op. Jan voegt zich in Wenen bij keizer Sigismund. !0.000 man.Ze beginnen een beleg, maar dat mondt uit in een logeslagen kermis. De Turken maken er een einde aan. De nederlaag een feit.

             

 

De Franse koning Karel VI heeft inmiddels aanvallen van waanzin afgewisseld met helderheid. Neef Lodewijk van Orleans neemt taken over. Hij knikkert Jan ( populair bij het volk ) uit de Staatsraad, die Lodewijk nu laat vermoorden. Jan vlucht naar Vlaanderen, wat inmiddels 2 talig aan het worden is ( 1200 Jacob van Maerlandt ). Latijn wordt een dode, ceremoniële taal. De adel hanteert Frans, maar ook Vlaams. Met name in de handel.

 

Men waardeerde beelden meer als schilderijen en tegelijkertijd ging men beelden beschilderen. De gebr. Van Limburg maken naam als miniatuurschilders. De Duc de Berry laat hen het befaamde getijdenboek maken. Les Tricheurs. 1410. Het toont het ideaalbeeld van de Middeleeuwen.

 

  

Jan trekt met een leger naar Parijs, wordt beschuldigd en vrijgesproken en beschuldigd en veroordeeld. Hij duikt onder in Vlaanderen. Verslaat tussendoor Luik en weer naar Parijs, waar de kroonprins Karel VII hem vergeeft. Jan bouwt een escapetoren "Tour Jean sans Peur" aan de muur van Parijs. Er volgt een bloedige periode, een burgeroorlog met Orleans, gesteund door Armagnac. Jan trekt zich terug in zijn dierentuin.

 

In 1415 vallen de Engelsen, Hendrik V , binnen. Jan en zoon Filips afzijdig. Slag bij Azincourt. Fransen weer vast in de modder. Voetvolk wint. Hoekse en Kabeljauwse twisten worden manifest. Armagnac wordt gestroopt. De kroonprins lokt Jan op een brug, waar hij vermoord wordt.

 

Au !

Er is ook goed nieuws: er wordt voortaan hop toegevoegd aan het bier. Het vervoer ervan gaat veelal via de rivieren, waar her en der tol betaald moet worden. Inmiddels is er sprake geweest van de geschatte bevolkingsgroei in Europa van 38 miljoen in 1000 tot 75 miljoen in 1300. Dan slaat de pest toe en loopt het aantal terug naar 50 miljoen inwoners.

Frankrijk 14 miljoen, Engeland maar 2 miljoen. Nederlanden 2,5 miljoen. 

Gent 65.000, Brugge 45.000, Gouda 5000, Amsterdam 3000.

 

Hubert Van Eyck begint aan dit magistrale werk, maar overlijdt te vroeg. Zijn broer Jan Van Eyck gaat er mee verder. DE opdrachtgevers Joos Vijd en Elisabeth Borluut, Vlaamse kooplui/edelen wijzen hem 12 talentvolle jonge schilders toe als assistentie. 1432.

Zij lieten het werk maken als een monument voor hun familie en voor hun zielenheil, en om hun naam te verzekeren met een kostbaar altaarstuk voor de door hen gefinancierde kapel in de Sint-Baafskathedraal in Gent. 

  

 

Het centraal geplaatste Lam Gods verwijst ook naar het Gulden Vlies van Filips de Schone ( Jason, Argonauten, Gouden Ram , vacht met poten en kop ), de wolhandel en het doopsel van hun zoon.  

En Jan van Eyck doet meer: als Filips met Isabella van Portugal wil trouwen, portretteert hij beiden en stuurt deze "postzegels' op. 1429. In 1433 schildert hij het eerste zelfpotret met rode tulband.

De instelling van Het Gulden Vlies ligt aan de basis van een religieuze broederschap. Sommigen hadden moeite met de heidense Jason, maar vonden in de Bijbel Gideon, die ook zoiets deed. 

 

 In 1429 betreedt Jeanne D'Arc de arena. Zij hoort stemmen ( Sint Michaël ) en wil de Franse legers aanvoeren die steeds weer van de Engelsen verliezen. Zij wil de kroonprins Karel VII naar Reims brengen om hen te kronen. Aanvankelijk wordt zij niet serieus genomen. De nood wordt hoog. Zij gaat mannenkleren en -kapsel dragen. En gaat voor in de strijd met een wit vaandel. De Engelsen raken totaal van slag. Een door God gezondene ? Karel wordt gekroond en wordt ook wantrouwend. Tijdens een beleg wordt zij door de Bourgondiërs gevangen genomen en - politiek gemotiveerd aan de Engelsen gegeven. Beschuldigd van hekserij en ketterij wordt zij op op gruwelijke wijze verbrandt in Rouan. 1431.

 

 In 1456 vindt het proces opnieuw plaats. Zij wordt gerehabiliteerd. Napoleon noemt haar het symbool van de eeuwige glorie. Michelin in 1841 de "incarnatie van het Franse Volk". Tijdens de Frans-Duitse oorlog in 1870-71 wordt een gouden ruiterstandbeeld bij het Louvre geplaatst. In 1920 wordt zij in Rome heilig verklaard. Mede om haar grote devotie.

 

Daarnaast is zij symbool voor de kracht van de vrouw, voorbeeld voor feministen. Er zijn in Frankrijk 2015 scholen met haar naam. En ook Leonard Cohen bezingt haar:  Joan of Arc.

 

Inmiddels sterven 2 zoontjes van Filips en Isabella heel jong ( zijn 2 vorige vrouwen zijn overleden ). Een derde zoon blijft leven: Karel, eigenlijk een Franse koningsnaam. Hij had wel ca. 25 bastaards, maar die konden hem niet opvolgen. Na de dood van zijn vader kleedt Filips zich in het zwart. Rolin, zijn kanselier noemt hem complex: onkuis en ascetisch, niet bewegen of doortastend, topsporter als hij wil duelleren met de Lord Protector van Engeland.. Hoe dan ook hij ( Huis Valois ) regeert 50 jaar en wordt uiteindelijk Filips de Zelfverzekerde genoemd.

 

Filips doet het goed in Holland ( Dordrecht, Amsterdam, Rotterdam, Den Haag , Leiden, Haarlem ). Hij laat veel dijken aanleggen en beschermt hen tegen de Hanze steden. Kies daarmee de kant van de Kabeljauwen versus Jacoba van Beieren en de Hoeken ( Vianen, Schoonhoven, Oudewater, Gouda ). Hij krijgt Jacoba er uiteindelijk "onder". Zij erkent zijn gezag.

 

In 1420 wordt Zeeland getroffen door de Elisabethsvloed. Veel mensen en land verdwijnen.

Elders is men overgegaan van akkerbouw naar veeteelt. Dat is minder arbeidsintensief en de veengrond ( turf ) is daarvoor minder geschikt. De zuivelproduktie compenseert het graantekort dat ontstaat.

 

 Inmiddels verandert er iets in de schilderkunst met het bindmiddel eigeel. Eigeel is een uitstekend bindmiddel voor pigmenten, waardoor er een duurzame matte verf ontstaat. En duurzaam is het gebleken, deze tempera-schildertechniek. Als men lijnzaadolie gaat gebruiken blijft de substantie langer bewerkbaar. En dat heeft voordelen. Jan van Eyck werkt er ook mee en schildert zijn absolute topstuk: kanselier Rolin en de Madonna met kind. Rolin was van burgerlijke afkomst, wel heel rijk, maar hij kon het "Gulden Vlies" niet krijgen. Zijn eeuwigheidswaarde kreeg hij zo toch.

 

Kunstkring Leiden: Op de vraag wat het beroemdste kunstwerk van Museum het Louvre is luidt het antwoord onvermijdelijk de ‘Mona Lisa’, maar het museum bevat tenminste nog één ander schilderij dat die status verdient: ‘De Madonna en de kanselier Rolin’, van Jan van Eyck, die het paneel ca. 1435 schilderde in opdracht van Nicolas Rolin, de machtige minister van financiën van hertog Filips de Goede van Bourgondië. Rolin zelf is op de linkerhelft afgebeeld, geknield achter een lezenaar, tegenover de Heilige Maagd met op haar schoot het Christuskind dat een zegenend gebaar maakt. Ze bevinden zich in een ruimte met een fraaie tegelvloer en aan beide zijden arcades, die op de achtergrond uitkomt op een loggia en een terras, waarachter zich een ongemeen weids landschap ontvouwt, in het midden verdeeld door een zilverachtig glanzende rivier waarin een brug de delen van een stad met elkaar verbindt. De man met de rode muts is mogelijk Jan van Eyk ( stierf in 1441, 50 jaar oud ).
Onlangs is het paneel na jaren schoongemaakt en gerestaureerd en het schittert weer als nooit tevoren.  

 

 De periode van 1440 tot 1467 ( Filips dood ) was er een van welvaart, vrede, beperkte belastingdruk, etc. Alle gebieden hadden een zekere autonomie, maar waren ook aaneengesmolten. Vergelijkbaar met de Europese Unie nu. De nationale munt was de Vierlander ( voorloper van de Euro ). Filips had een huurleger met soldaten uit Picardië en Henegouwen. Om alles te kunnen bekostigen verkocht hij ambten. Geen probleem als het om geschikte personen ging.

 

 Als antwoord op de vele maatschappelijke ellende laat Rolin het Hospices de Beaune bouwen.

Hier kunnen zieken geholpen worden. Het wordt het magistrale voorbeeld van Vlaams-Bourgondische architektuur. Ook maakt Rogier van der Weyden er zijn "Laatste Oordeel" , waarbij hij de duivels weg laat.

 

 Thomas á Kempis doet zijn intrede met zijn Moderne Devotie. Hij schrijft boeken ter ondersteuning van het geestelijk welzijn. Wat te doen om ? Filips wordt een grote fan. Hij laat een koor oprichten, aalmoezen uitdelen, ramen aan Beaune brengen, etc. Belangrijk is het individuele gesprek met God / Jezus. In stilte.

 

1454.....Inmiddels hadden de Turken Constantinopel veroverd en werd bij Filips de Kruistochtgedachte weer manifest. Hij organiseerde een gigantisch Fazant- feest om de Franse adel te motiveren. Dat lukte, maar keizer Frederik III en koning Karel VII ( wilde liever Calais terug ) hielden de boot af. In Engeland brak de Rozenoorlog uit tussen Lancaster en York. Alleen de Borgia Paus Callistes zag het wel zitten. En Karel de Stoute.

 

Hij is een toernooiridder. Met belangstelling voor de klassieken, Caesar en Alexander de Grote. Hij spreekt 4 talen en speelt en componeert harpmuziek. Hij is ook gelovig en neemt op reis zijn hofkapel mee. Helaas zingt hij vals.

 

Hij komt in conflict met zijn vader als deze Agnes Sorel als eerste officieel erkende maîtraisse aan stelt. Dit ten koste van moeder Isabella ( gaat het klooster in ). Agnes staat bij Rogier van der Weijden model als Madonna "met de dikke tiet ". 

 

 Een ander conflict is de binnenkomst van kroonprins Lodewijk, een intrigant, die in onmin leeft met vader Karel VII. Hij vlucht naar Filips, die mogelijkheden ziet.

Inmiddels proberen de gebroeders Van Croy Rolin en zijn zoon in diskrediet te brengen. Karel kiest voor Rolin en gaat weg uit Brussel, naar Gorinchem ( nu nog een restaurant ) om op valken te jagen. Rolin delft het onderspit. Filips is zijn vertrouwde trio kwijt.

 

In Brussel begint hij met een vertelclub. In navolging van Boccacio's Decamerone ( 10 jonge mensen zitten in quarantaine tijdens de pest en vertellen om beurten bijzondere, dikwijls verzonnen verhalen. Dikwijls erotisch getint, ordinair en vrouwonvriendelijk. Men noemt het "nouvelles" ( verzonnen verhalen ). Later worden ze opgeschreven en gebundeld.

 

 

Inmiddels doet Filips heel veel aan de bloei van boekdrukkunst ( verluchtiging ), schilderkunst, muziek, etc. Hij roept anderen op dit ook te doen. Hij is de Filips van de Schone Kunsten. "Aegidius wo bist du bleben" is uit die tijd. 

 

1461. Karel VII ( 59 ) sterft uitgehongerd ( angst voor vergiftiging ). Lodewijk XI viert feest. Filips kroont hem in Reims. Filips blijkt populairder bij het volk. Lodewijk spot met de ceremonie en met het advies van Filips. Francois Villon, een dichter, landloper en dief wordt vrijgelaten. Hij wordt de beroemdste dichter van Frankrijk in de Late Middeleeuwen. De Ballade des Pendus ( gehangenen ) wordt later vertolkt door Jacques Brel. Hij trekt rond met roversbenden en heeft zo veel inspiratie. Hij schittert bij de dichtwedstrijden van Karel van Orleans, wordt gevangen en weer losgelaten. Doodstraf en weer verbannen. Werd een legende.

 

 Op het sterfbed van Filips sluit de familie alsnog de gelederen. Rolin ( 85 ) sterft. Filips knapt op maar dementeert. Lodewijk als intrigant. Hij wil van Bourgondië af en misleidt Filips, waardoor gebied ( de Somme steden ) verloren ging. Het idee van een kruistocht komt opnieuw op. Daar is men in de Nederlanden niet blij mee. Brugge nam het voortouw en Filips riep in 1464 de 17 gewesten bijeen: de eerste Staten Generaal.

In 1964 vond de 500 jarige herdenking plaats van deze oprichting.

 

Filips verbleef veelal in zijn paleis in Brussel op de Koudenberg. Daar was het relaxter als in Gent of Brugge. Hij werd steeds zieker en overleed in 1506. Zijn zoon Karel werd door de Staten Generaal aangewezen als opvolger. Deze gaat al snel oorlog met de Fransen voeren om de Somme steden terug te krijgen. Dat lukt, maar Lodewijk blijft een intrigant. Karel gaat erg tekeer in Luik. 800 verdrinkingen en vernietiging van Dinant.

 

1363 - 1404 Philips de Stoute x Margaretha van Male 

1371 - 1419 Jan zonder Vrees

1396 - 1467 Filips de Goede

1433 - 1477 Karel de Stoute

1457 - 1482 Maria van Bourgondië

1478 - 1506 Filips de Schone

1506 - 1558 Keizer Karel / Maria van Hongarije 

 

Ja, ik wilde ze even op een rijtje. Bart wil wel eens teruggrijpen of verwijzen en terugbladeren in een luisterboek blijft lastig. Terug naar Karel de Stoute. Weinig diplomatiek en sympathiek. Soms keihard en wreed. Voortdurend doelgericht: Hij wilde koning worden. Was teveel met zijn eigen gelijk bezig. Hief forse belastingen en richtte een staand leger van 10.000 man op plus 2000 als persoonlijke lijfwacht. Prostitués mochten gedoseerd mee. Karel was ook vroom.

 

Als hij in Brugge in het huwelijk treedt met Margaretha van York haalt hij alles en nog meer dan alles uit de kast. Het feest van een patser.  9 "Fazant"-banketten en tussendoor riddertoernooien. Een nagemaakte walvis met spiegels in de ogen en meerminnen die uit zijn bek huwelijksliederen zingen. Een eenhoorn met een luipaard op zijn rug. etc. Veel liefde voor zijn vrouw is er niet. Hij brengt de bruidsnacht solo door en later zagen ze elkaar 14 dagen per jaar. Was hij homo ? Niet bespreekbaar in die tijd. Ze krijgen ook geen kinderen. 

 

Financieel heeft hij contact met de Medici, die in Florence de baas zijn. Portinari wordt zijn bankier. Hugo van der Goes wordt ingehuurd voor het polychromeren van beelden, maken van decors en vaandels.

 

 

 Portinari geeft van der Goes opdracht om de "Aanbidding van de herders" / "Geboorte van Christus" te schilderen. Goes maakt er 2. Portinari wil zijn 3 kinderen in beeld ( 1473 ). Jezus oogt echt pasgeboren. Het belandt in het Uffizi museum in Florence en raakt daarmee de grens naar de Renaissance. 

 

Intussen overleggen Karel en Lodewijk XI over wel of geen oorlog. Als Lodewijk een dubbele Luikse agenda heeft zet Karel hem gevangen en wordt hij verplicht mee te werken aan het platbranden van Luik en 5000 bewoners. 1468. Ook eist hij Picardië op en wijst het juridisch hof in Parijs af. Aken en Keulen reageren angstig. Karel: Ik word liever gevreesd dan gehaat.

 

Inmiddels voelt hij zich zo belangrijk dat hij koning wil worden. In navolging van de stamvader van de Bourgondiërs Gundobad ( 452 - 516 ). Deze behoorde tot de hogere klasse van de Romeinen en was schepper van de Lex Burgundionum, waarin hij het rechtssysteem van Rome combineerde met de Germaanse gebruiken. 

 

 

Karel heeft hiervoor de Duitse keizer Frederik III nodig. Keizer van het Heilige Duits-Roomse Rijk, een enorme lappendeken van staatjes. In 1473 ontmoeten zij elkaar in Trier met veel toeters en bellen, pracht en praal. Karel heeft inmiddels Lotharingen als protectoraat verworven, waardoor hij niet meer door Frankrijk hoeft te reizen. Karel biedt Maria van Bourgondië ( een superrijke erfgename ! ) aan voor een huwelijk met Maximiliaan van Oostenrijk. Dat lukte in 1477, maar op 25 november 1473 wacht Karel met de aartsbisschop en zijn "Gulden Troon" tevergeefs op de keizer. Frederik en zijn gevolg zijn dat extreme modegedoe zat. Geen kroning.

 Inmiddels wordt in Mechelen een soort Beroepshof opgericht ( in navolging van Parijs ). Een soort parlement met rechters en magistraten. Franstalig en alleen voor de rijken.

De rechtspraak voor het volk liep via de Raad van de Schepenen. 

 

Een andere verandering werd de uitvinding van de boekdrukkunst door Johannes Gutenberg ( Mainz, Straatsburg, 1397 - 1468 ).

Werden in het verleden pagina's in hout uitgesneden en afgedrukt ( zeer arbeidsintensief ), Gutenberg werkte met losse loden letters. Zijn Gutenbergbijbel werd alom bekend. 

 William Caxton bracht de eerste drukpers naar Westminster Abbey.

Deze uitvinding zou uiteindelijk van de Reformatie een Revolutie maken. 

Karel belegert inmiddels Neuss bij Keulen. Het beleg duurt lang en rondom de stad ontstaat een tweede stad in de vorm van een tentenkamp. het leven ging door. de strijd wilde niet vlotten. Inmiddels kwam de Elzas in opstand tegen Karels representant: Hagenbach. Deze zeer wrede man werd mishandeld en onthoofd. Een feestje voor de aanwezigen. Inmiddels werd een ontzettingsleger geformeerd. De Liga met o.a. de Zwitsers. De Bourgondiërs werden met een speciaal kanon verpulverd. Ook Lotharingen haakt af. Reden om Lotharingen in te nemen.

Zwitsers sluiten verbond met Frankrijk.

 

 Keizer Frederik III komt Neuss te hulp. Overeenkomst dat hij wegtrekt bij Keulen.

Karel hoopt nu op de Engelsen. Nu valt hij Lotharingen binnen, maar de Engelsen haken af en sluiten een pact met Frankrijk ( die ook de Zwitserse Liga financiert ). Vlaanderen wil niet meedoen. De Medici's helpen wel.

Toch is Karel in Nancy op het toppunt van zijn macht. Er is en blijft veel ontzag voor deze "Cultfiguur". 

 

 

 

 

De Zwitsers, in de Liga van Konstanz, die zich als "Opperduitsers" zien, hebben een sterk leger van vooral voetvolk. In hun land maken zij gebruik van het landschap. Ze vechten in een Carrévorm met grote schilden en lange hellebaarden ( soort "reuzenegels"). Voor cavalerie moeilijk te bestrijden. De basisgebieden zijn Uri, Schwiz en Unterwalden. Steden Bern, Zürich en Luzern. Zij komen samen in een Verbondsraad. En zij hebben een gigantisch kanon "de struisvogel", vergelijkbaar met de "Dulle Griet"uit Gent.

In 1307 verzet Wilhelm Tell zich tegen de Habsburgers. 

 

 

Nu, 1476 richt men zich op de Bourgondiërs. Met 20.000 man bestormen ze o.l.v. René II van Lotharingen Nancy, de aanvoerder van Karel, Campo Basto loopt over. In deze periode maakt de koppige Karel 3 keer een strategische fout. Hij luistert niet meer. Drie maal moet hij vluchten, waarbij hij zelfs zijn troon , zwaard en hoed moet achterlaten. en in januari 1477 loopt hij tegen een bijl aan. Einde Karel de Stoute. 43 jaar.Totaal verminkt werd hij later terug gevonden. Een machtsvacuüm ontstaat, gunstig voor Frankrijk en de Nederlanden. Lodewijk XI valt gelijk Bourgondië en de Frans Comté binnen. Maria krijgt steun van de Staten Generaal in ruil voor decentralisatie van het bestuur: Het Groot Privilege. De Eerste Grondwet. Verhouding Vorst en Volk geregeld. Hierna komt er geld en een leger beschikbaar.

 

 

De miniatuur:

heeft niets met mini te maken. Miniere is rood schilderen, minium, rode verf, menie is een pigment. De naam van het pigment ging geleidelijk voor het hele tableau gelden. 

 

  

 In 1481, Maria van Bourgondië en Maximiliaan zijn in Brugge. Er breekt een nieuwe pestepidemie uit na 2 strenge winters ( vogels vielen dood uit de lucht ). Beiden overleven het en gaan in het voorjaar van 1482 los met schaatsen, lentefeesten en jacht. De hongerende bevolking aan haar lot overgelaten.

Het huwelijk met Maximiliaan maakte dat Maria een stevige bondgenoot had tegen Frankrijk, maar Bourgondië zelf en Dijon was zij kwijt. Maximiliaan was verwonderd over de pracht van het hof en de grote hoeveelheid steden. 

 

Tijdens de jachtpartij struikelt het paard van Maria en valt deels op haar. Zij sterft na vreselijke pijnen. Later onderzoek ( 1979 ) toonde door 3 ribben geperforeerde longen aan. Ze sterft. 24 jaar. Haar zoon Filips is 4 jaar. Lodewijk van Gruuthuuse helpt. Maximiliaan voogd. Vrede van Atrecht moet vrede brengen.

 

Filips de Schone. 

 

Inmiddels is Hugo van der Goes ingetreden in een klooster van de Moderne Devotie. Geleidelijk aan vertoonde hij tekenen van krankzinnigheid en werd hij opgenomen in een Dolhuis. Thomas van Kempen wilde dat er ook voor deze mensen plek was. De abt probeerde muziektherapie. Na verloop van tijd knapte hij op en schilderde de "Dood van Maria temidden van de Apostelen" , een triest beeld over vergankelijkheid. Hij beeldde zichzelf af, kijkend naar de toeschouwer. Hij stierf in 1482. Er is weinig werk van hem overgebleven.

 

In 1493 wordt Erasmus aangenomen als secretaris van de bisschop van Kamerik, Hendrik van Bergen. Deze laat hem theologie studeren in Parijs. Daar keizer Frederik III overleed had Maximiliaan zijn handen vol en liet De Lage Landen aan Filips de Schone, die goede adviseurs had, waar hij ook naar luisterde. De bisschop van Kamerik was inmiddels kanselier van het Gulden Vlies en mocht het huwelijk van Filips inzegenen. 1496.

 

  De grote veranderingen:

 

Het Zwin slipt langzaam dicht , de Schelde staat open en rond 1500 wordt Antwerpen de nieuwe grote stad, een economisch wereldcentrum. Rond 1500 raakt ook de Hanze Bond in verval. Antwerpen richt zich op de Spaanse expansie. In 60 jaar groeit de bevolking 40.000 naar 100.000.  Het wordt ook het nieuwe financiële centrum. Ook Brabant ( jaarmarkt Bergen op Zoom ) floreert. Lier wordt de stad van het bier ( met hop ) en een veemarkt "Schapenkoppen".                                                                                                                                                                                                                                                                                 

 

Frankrijk, Duitsland en Spanje voeren nu strijd in Italië, wat tot grote schade leidt. Ze gaan daar voor de rijkdommen. Isabella van Castilië en Ferdinand van Aragon heersen in Spanje. Columbus ontdekt de Nieuwe Wereld. Verspreiding van het Christendom. Maximiliaan wil in1496/1497 een dubbel huwelijk met hen. Margaretha met Johan van Aragon en Filips met Johanna van Castilië. In Lier vindt het dubbelhuwelijk plaats. Margaretha krijgt 6 kinderen. Dit dubbelhuwelijk schudt de verhoudingen in Europa op. Grote impact.      

 

Ik nader het einde van dit blog. Louis Couperus schreef ooit "van mensen en dingen, die mij voorbij gingen". Bij dit boek past het beeld van op een verhoging zitten terwijl er een défilé van eeuwen voorbij trekt.

 

 

 

                                                                De Bezige Bij:                                                                                           Meesterverteller Bart Van Loo neemt de lezer op sleeptouw langs duizend jaar Europese geschiedenis. Zijn zoektocht voert hem naar het ontstaan van de Nederlanden in de vijftiende eeuw. En wat blijkt? De Lage Landen zijn een Bourgondische uitvinding.

De Bourgondiërs vertelt de geschiedenis van de vroege Nederlandse eenwording. Het is een wonderlijk relaas van ontbolsterende steden, ontwakend individualisme en uitstervende ridderidealen. Van schizofrene koningen, doortastende hertogen en geniale kunstenaars. Terwijl de Bourgondische hertogen met veldslagen, huwelijken en hervormingen de versnipperde Lage Landen tot één geheel smeedden, ontstonden onder hun impuls de onvergetelijke werken van Klaas Sluter, Jan van Eyck en Rogier van der Weyden.

Bart Van Loo’s even spannende als leerrijke verkenning van de middeleeuwen groeit gaandeweg uit tot een indrukwekkende cultuurgeschiedenis. Meeslepend en erudiet vertelt hij waar wij vandaan komen.
                                                                           

 

 

HISTORIEK:
 Als de lezer het boek van Bart van Loo over de geschiedenis van de Bourgondiërs als ‘aartsvaders’ van de Lage landen dichtslaat, dan blijven er twee gevoelens over. Het eerste is dat hij of zij een heerlijk boek heeft gelezen, verteld door ja, een rasverteller, zoals de achterkaft van het boek al aankondigt. Met zijn aanstekelijke humor en fijne beeldspraken doet Van Loo dat verhaal over al die exotische Bourgondische vorsten met hun archaïsche namen (Filips de Stoute, Jan zonder Vrees, Filips de Goede, Karel de Stoute, Maria de Rijke) nog eens helemaal uit de doeken. Het leest lekker weg. Daarover verderop meer. Het andere gevoel is dat de Vlaamse schrijver, Frankrijkkenner en humorist, ook een boodschap heeft: wat jammer dat Bourgondië definitief voorbij is, het had ook heel anders kunnen lopen. Er zit in Bart van Loo’s dikke turf, vooral in de slothoofdstukken, een beetje spijt, een beetje heimwee misschien wel.

 

 

 

 

Kader Abdolah: Voordat het laat wordt.

 Ahura Mazda schiep het universum, één grote witte koe en mals knapperig gras.

 Abdolah gaat na 30 jaar ballingschap, waarin hij zich ontwikkelde als een gerenommeerd en gewaardeerd schrijver, terug naar Iran. Een riskante onderneming tijdens het bewind van de ayatollah's ( ooit zat hij in het verzet ) . Zijn reis zal illegaal en met een vals paspoort plaats gaan vinden. Van Koerdistan in Irak naar Koerdistan in Iran. Hij doet dat via een smokkelroute, geholpen door zwijgzame, anonieme helpers. Per motor, per bus en deels met een witte koe.

Hij start in Irbil, hoofdstad van Iraaks Koerdistan. Hij wil naar huis, naar zijn inmiddels 100 jarige demente moeder. Ook wil hij gaan schrijven in de oorspronkelijke taal die hoog in de bergen gesproken wordt. Onderweg,  achter op de motor en verkleed als Koerd, ervaart hij angst en ook de pracht van de Melkweg boven hem. Hij denkt aan Ahura Mazda, die 7 verdiepingen in de hemel bouwde met 7 grote sterren. Ook droomt hij over een bijeenkomst van zijn familie en krijgt flashbacks van de excutie van 2 vrienden.

Onderweg wordt een zeer oude riem gevonden die dateert uit de periode 585 - 550 v. Chr., de tijd van koning Astyages. De laatste koning van de Meden en zijn dochter Mandane. Hij droomt dat uit de buik van zijn dochter een wijnstok groeit die de wereld verovert. Is er een zoon op komst ? Ja, dat wordt Cyrus. Die moet gedood worden, maar wordt bij herders ( Harpagus ) ondergebracht. Op zijn 10de keerde hij terug aan het hof. Later verslaat hij Astyagus. Dat alles volgens Herodotus en in Babylon.

Hij komt bij het dorp Iranshaar temidden van de groene ( gesteente ) bergen. Hij ervaart intense schoonheid als hij de bus verlaten heeft en verder te voet gaat. Wandelend met een lamp langs de rivier. Hij ziet geelgroene vliegende mieren die geduldig klei uit de rivier halen om hun nest te bouwen.

 

 Hij komt in Hamadan, een stad met zeer oude historie ( inmiddels werelderfgoed ). De stad ligt op 1850 meter hoogte onder de berg Alwand ( 3574 m ). Gesticht door de Meden. De stad werd later enkele keren verwoest en weer opgebouwd.

Kader trekt zij Koerdische kleding uit ( te opvallend ) in het plaatselijke mausoleum voor de bekende arts Avicenna en koopt een kostuum. Dit levert hem een goed gevoel, een mooie herinnering ( eerste pak als kind ) en status op. Avicenna, aan wie dit mausoleum is toegewijd was een beroemde Iraanse arts en wetenschapper. Aristoteles was zijn inspirator. Hij is ook de man die in 1006 getuige is van het exploderen van een Supernova. Een noviteit ! 

Inmiddels bezoekt Kader de bazaar om iets voor zijn moeder te kopen, maar het is kwalitatief niet best. Hij gaat een oorspronkelijk Meeds gerecht eten ( warme groente ) met een kopje thee. Een koopman, die hem herkent als safraanhandelaar ( familiebedrijf vroeger ) geeft hem een cilinder van klei. Een zgn. Cyruscilinder, die hij eerder in het Britisch Museum gezien had. Er staat een tekst op. Het brengt hem bij het verhaal van de Babylonische God Marduk. Een goedwillende God die Cyrus geweldloos Babylon laat innemen en de Joden laat terugkeren uit ballingschap.

Voor hij de bus naar Sultanabad neemt ontmoet hij een oude demente vrouw die hem zegt dat hij een grote witte koe met gouden horens gaat ontmoeten. Hij herinnert zich dat hij als 18 jarige een meisje helpt een horloge te kopen. Hij is verlegen, maar maakt het later goed met zijn boek 1000 en 1 nacht, waarin hij laat zien "hoe vrouwen in elkaar zitten".

De bus zet hem af op een plein. Er is geen andere. Hij wacht. Dan komt er een bestelauto met een grote witte koe aan boord. Hij kan meerijden, maar in de bergen is de koe te zwaar. Kader en de koe stappen uit en gaan naar het volgende dorp lopen. Giria. Hij wordt herkend door de vroegere loopjongen uit het saffraanbedrijf: De zoon van Akbar is terug !

 Kader komt thuis bij zijn moeder. Ze herkent hem niet. Wel is er een jongen Ismaël die samen met zijn moeder voor de verzorging zorgt. Hij blijft slapen, maar wil uiteindelijk in het observatorium gaan wonen en schrijven. Hij heeft het geërfd. Het ziet er onveranderd uit en onder de spinnewebben.

Samen met een oude arts maakt hij de blauwe geglazuurde koepel en de dakpannen schoon. Voegen doen ze met vulkanische klei. De anderen komen helpen schoonnmaken en in de werkplaats vinden zij onder het hooi een oude Ford in goede staat. Als hij naar de vulkaan kijkt en zo bezig is wil hij hier nooit meer weg. Hier is hij thuis.......En voor het te laat is.

Hij refereert aan Homeres en Odysseus. De hele wereld rondtrekken, van alles meemaken en tenslotte thuis komen voor het laat wordt. 

De eigenaar van de koe laat niets meer van zich weten. De koe zelf wordt een voor die streek zeldzame bron van melk, boter en kaas. Dat wordt gedeeld met de dorpelingen. Een keer proberen 3 gewapende baardmannen de koe mee te nemen, maar deze loopt weg en verzet zich tot het uiterste. Uiteindelijk haken de mannen af. Kader ziet het, maar kan niets doen. Zijn moeder wel, met warme welk en stelligheid.

Hij heeft uitzicht op de slapende stratonvulkaan Damavand, hoogste punt van Iran en de Elbroes. 5671 meter. Wordt ook tegenwoordig nog veelvuldig beklommen. Binnenin leeft een 3 koppige draak: Azhi Dahaka, volgens een Zoroastische tekst. Ook is deze berg symbool van verzet tegen despotisme. 

Hij beschrijft een spirituele ervaring als hij op een ochtend getroffen wordt door de lichtstralen die vanachter deze berg opkomt. Van boven af wordt de vallei in de gaten gehouden door adelaars. Deze zorgden ook voor de bescherming van de saffraanvelden tegen trekvogels. Hij wil met hulp van de dorpelingen de saffraanvelden nieuw leven in blazen. 27 oude mannen komen 3 dagen wieden. Het veld is klaar en oude tijden kunnen herleven. Moeder was daar ooit de leidinggevende. 

Er is ook nog een bijzonder ritueel. Meerdere mensen willen op de berg hun doden opgraven ( vermoedelijk uit de oorlogstijd ) en naar beneden naar de stad te brengen. Herbegraven. Kader helpt hen met zijn donkergrooene Ford. Hierna mogen vrouwen hun witte sluier afleggen.

Kader en familie kunnen hier zelfvoorzienend leven. Veel groente en fruit, melk, vissen uit de beek ( behalve de heel mooie kleurrijke ). Alleen brood komt uit het dorp. Hij begint te schrijven achter het bureau van zijn grootvader. Geen Pc, telefoon, etc. Alleen een radio. Alles heel basic. De moeder van Ismaël blijkt een verstoten vrouw met een kind. Zij is binnen gekomen en nooit meer weggegaan. 

Het huis is deel van een berg. Warm water in hamman ( vulkanisch ), koeling door riviertjes. In de kast liggen nog de kleren van vader. Schoon gewassen. Aan de muur een foto van Kader, 30 jaar jonger. Hij communiceert met moeder via gebarentaal die zij gebruikten in het contact met de dove vader. Geen sterke man, in tegenstelling tot grootvader. Kader heeft voor zijn moeder 3 verschijningen, die van vader, grootvader en de man die uit de televisie komt om Ismael les te geven ( moeder doet dan haar sluier om ).. 

  

Vroeger kwamen na de saffraanoogst de mannen samen om met de telescopen naar de hemel te kijken. Kader wil die traditie herstellen, maar zijn oude vrienden zijn er niet meer. Vroeger vertoonde een vriend en dichter op het dorpsplein een film: de koe. Van Dariush Mehrjui. Het toont de economische afhankelijkheid van de koe en de vervreemding van de mens van de natuur. Hij symboliseert de terugkeer naar de basis, naar de traditionele manier van leven.

Er trekken vluchtende vrouwen door de bergen na de opstand tegen de ayatollahs. Hij zet een mand met eten en drinken neer, die benut wordt. Hij nodigt een oude filmer uit ( De Koe ) die graag komt. Hij - een nationale trots - wordt door dorpelingen in een draagstoel gebracht.

Hij zet Kader meteen voor de camera en laat hem vertellen over Nederland, over zijn overleven op de vlucht in de vrachtauto ( 1988 ), zijn nieuwe taal, de gedichten van Rutger Kopland ( sla ) en Sinterklaas, de vele boten, de wolken, Rumi, thuis komen in Nederland. Hij kreeg veel erkenning, zoals met het boekenweekgeschenk "De Kraai" in 2011. Kraaien die ook in dit boek een belangrijke rol spelen, als de adelaars weg zijn.

De bakker gebruikt nog een kerfstok, zodat er later in saffraan terugbetaald kan worden. Saffraan is de duurste specerij ter wereld en vaak duurder als goud. 30- 35.000 euro per kilo. Er is culinair en medicinaal veel vraag. De arbeidsintensieve verbouw, de beperkte lokaties, het handmatig plukken en het kleine aanbod maken het zo duur.

De natuur levert overigens veel voeding, zoals handgrootte champignons, wilde knoflook en bergspinazie ( rode tuinmelde ). Gratis.

Dariush maakt op het observatorium een buitenbioscoop onder de sterrenhemel. Hij vertoont daar een film over het doodslaan van het meisje Jina Masha Amini door 3 gesluierde vrouwen in 2022. Via smartphones opgenomen. Het leidde tot de "Woman Life Freedom" opstand, maar werd met een nog strengere wet gesmoord. Hij weet wie de moordenares is, brengt haar naar het observatorium voor uitleg en bekentenis. De vrouw zegt zichzelf niet te zijn geweest en dat ze wilde helpen ( ? ).

De mannen gaan een telescoop maken. Ze verzamelen obsidiaan in de bergen. Stoken een smeltoven en gieten de lenzen in zandvormen. Hans Lipperhey ( 1608 ), de uitvinder van de telescoop komt ter sprake. En Galileï. En Copernicus.

. Kader ziet het obsidiaan als een verbindingsmiddel met de sterren. Hierdoor kunnen we naar ze kijken. Ook komt er een oude grammofoon in beeld met de 9de van Beethoven.

 

  

Dan komt Shamlou, de dichter van de vrijheid. Hij bekritiseert de ayatollah's. 

"De mens is God " .

Intussen is moeder aan het veranderen. Zij ziet Kader als zijn vader en gaat zeuren als vroeger, overal op letten en zij dreigt hem te slaan. Kader kiest voor een stevige aanpak dat zij dat nooit meer zal doen. Moeder wast overigens graag de koe.

 

Intussen loopt het dorp uit omdat Jupiter dicht bij de aarde staat. Iedereen wil het zien. Een traditie. Tussen de dorpelingen en de bergen voelt hij zich veilig voor de ayatollahs. De bevolking leeft ook op door de vernieuwde saffraanteelt. Ieder krijgt betaald in saffraan en dat brengt na verkoop veel geld op.

 

  

Inmiddels zien zij een meteoriet vallen en een deel raakt het hoofd van een vrouw waarvan de afkomst onbekend blijft en die blijft wonen in het observatorium. Daar zijn de mannen bezig met het bouwen van een nieuwe en betere telescoop. Met een spiegellens a la Newton. Zij hebben hier kwikmineraal voor nodig uit de bergen en goud ( dat moeder ergens in de vorm van muntjes verstopt heeft ). Tijdens het kijken naar de sterren komt haar geheugen wat terug en geeft zij het goud. De basis is een stuk bamboe met een doorsnede van 75 cm. De lenzen gieten zij zelf. Als hij klaar is krijgt hij een naam : Odyssee.

 

Inmiddels zijn er gewelduitbarstingen in Teheran en wordt een bedevaartmoskee in brand gestoken. Baardmannen op motoren rijden schietend in op de demonstranten. Op een zeker moment raakt de koe ook gewond. En er is angst dat uit wantrouwen het observatorium ingenomen zal worden. Als de langskomende baardmannen erdoor naar de hemel kijken druipen zij af. Verwonderd. 

 

 

 Saturnus, Venus, Jupiter en Mars kunnen nu beter gezien worden en Kader herinnert zich dat zijn moeder de andere vrouwen er op wees dat zij ook de sterren zijn die zij daar zien. En dat de  basis van alles liefde is. En liefde is God. God is liefde.

Zij besluiten nog hoger te klimmen naar de Grot van Zaratustra. Om zo nog meer hun aanwezigheid in de kosmos te ervaren. Het Grote Thuiskomen.

Ode An Die Freude ( Schiller, Beethoven 9 ) 

 

En dan ineens springt hij in 2023 in Delft op zijn fiets, om zijn manuscript naar de uitgever te brengen. Zijn indrukwekkende, fictieve en beeldende reis zit erop. Zo ook de mijne. Kader bedankt.

Recensie op Storytell. 

 

 

 

 

Ik ben geen heks.

 Een vraag die door de eeuwen heen veel gesteld werd in de gemeente Oudewater. Daar kon men namelijk het antwoord geven door de betreffende vrouw ( meestal ) te wegen. 

 Bij het lezen van De Bourgondiërs van  Bart de Loo, kwam het nogal eens voorbij en toen in mijn laatst gelezen boek van Coelho de arme Berta als zondebok werd aangewezen was het genoeg: ik ging op onderzoek.

 

 En dat kan het beste in Oudewater, dat bekendheid verwierf als de meest eerlijke weging in de wijde omtrek. en dus parkeerde ik daar bij de Plus, zodat ik in de wirwar van straatjes mijn auto terug zou kunnen vinden. Het zag er allemaal oud en schilderachtig uit.

 

 

Het kostte mij weinig moeite om de Heksenwaag te vinden. Iets verderop was een terras, dat goed gevuld was met mogelijke sensatiezoekers, roddeljournalisten ( des duivels oor kussen was daar de gewoonte ) en koffiedrinkers.De Weegschaal kwam om 11.00 uur in beweging en ik mocht erbij met mijn museumkaart.

 

 

Omdat ik de eerste bezoeker was kreeg ik heel veel uitleg van de dame aan de kassa, zoveel dat er zich een grote groep geduldige mensen achter mij vormde. Ik probeerde ze er bij te betrekken omdat ik nu eenmaal niet kon heksen. Wel besteeg ik als eerste de trap naar de heksenhemel  waar alles aan de hand van filmpjes werd uitgelegd. Heel informatief......en een tikkie wreed.

 

 Toen ik als eerste weer beneden kwam zat daar een lieve dame die mij vroeg om mijn gewicht. Dat was op kosten van de museumkaart en  als het goed ging zou ik een certificaat krijgen van mijn niet-heks- zijn. Een buitenkansje. Ik vermaakte de dame die met de gewichten stoeide dat ik aan de sportschool moest denken. en zie: de kans dat ik gearresteerd en verdronken zou worden was minimaal, want ik woog 170 ponden ( met kleren aan ! )

 

Zo dat was goed afgelopen. Ik besloot voor wat tegenwicht te zorgen en naar de Franciscuskerk te gaan. Daar kon ik van achter glas kijken ( ja de duivel had er teveel gestolen en er was geen pastoor om mijn certificaat aan te laten zien ).

 

Wel was er een dame in de Mariakapel die mij van alles vertelde en tussendoor een kaarsje op stak.

 

 Zo was mijn balans tussen goed en kwaad bij mij op verschillende niveau's in orde gebracht en kon ik zonder schuldgevoel of schaamte gaan lunchen in het Reeuwijkse Hout.

 

 

 

 

Paulo Coelho: De duivel en het meisje.

 Jaren geleden las ik zijn boek: De Alchemist. Een boek waarin Coelho je laat dromen over je mogelijkheden. Over de realisatie daarvan en de angst die ervoor zorgt dat je je potentie niet realiseert. Anders gezegd: het universum zal je steunen om te worden wie je bent. Mits je de angst ervoor ( zelfrealisatie ) voorbij durft te gaan. Een mooie boodschap in een mooi boek.

Tijd voor iets nieuws.....alhoewel ? Ik ga het zien in dit boek. 

 

Het boek raakt op een bijzondere wijze aan een algemeen bekend thema: Goed en Kwaad.

In een Perzisch scheppingsverhaal bidt God om een zoon ( naar wie bidt hij ? ). Hij wordt zwanger en krijgt daar vervolgens spijt van. Er is een tweeling op komst. Kwaad komt tegen de zin van God als eerste naar buiten. Daarna komt Goed. God vertrouwt erop dat het Goede in de mensheid zal zegevieren en ontdekt dan dat de mensheid ook een instrument van het Kwade kan zijn.

In de Bijbel kom je dan snel uit bij Adam en Eva en de boom van kennis , waar niet van gegeten mag worden en toch gedaan wordt ( Eva first, Adam volgt ). Het verlangen "aan God gelijk te zijn" kan niet weerstaan worden. Zij bezwijken voor de verleiding en verliezen het Paradijs.

Ook zo eigentijds: in het verkeer mag je niet telefoneren of appen, drinken of drugs gebruiken, niet te hard rijden, je aan de verkeersregels houden.......maar ja die verleiding naar "het Kwade"( Weg met afspraken om het Goede de ruimte te geven ). 

Conclusie Coelho: mensen bewegen zich tussen Goed en Kwaad.

Het verhaal speelt zich af in een klein, geïsoleerd bergdorpje: Viscos. Met 281 inwoners. Zij zijn vreedzaam en meelevend. De jeugd is er weggetrokken en alles gaat er zijn/haar dagelijkse gang. Hoofdpersoon Chantal is de jongste in het dorp ( werkt in de bar ), Berta, een weduwe, is de oudste. Zij zit, neemt waar, filosofeert en houdt gesprekken met haar overleden man. Zij voorziet een verwoesting van het dorp, maar wordt niet serieus genomen.

Er komt een reiziger voorbij, die in gezelschap is van de duivel en een aantal goudstaven. Hij noemt zich Carlos uit Buenos Aires, maar dat klopt niet. Hij liegt over zijn ware identiteit. Hij zegt op zoek te zijn naar de Waarheid: : "de ware aard van de mens.....iedere sterveling is geneigd voor het kwade te kiezen".

Hij legt contact met Chantal ( aan wie ook een duivel én een engel zijn toegevoegd ) en laat haar 2 plaatsen zien waar hij zijn goud verborgen heeft. Op 1 plek ligt 1 staaf. Die is voor Chantal als zij een boodschap wil verspreiden.

Verderop liggen 10 goudstaven begraven. Die zijn voor alle anderen in het dorp om zichzelf en hun omgeving meer mogelijkheden te geven. Modernisering ! Welvaart ! Toerisme ! Geld !Voorwaarde: er moet binnen 1 week een dorpeling vermoord worden. 

Chantal ziet mogelijkheden om eindelijk uit dit dorp weg te komen ( paradijs of  hel ? ), op avontuur te gaan, een ware Jakob te vinden, maar ervaart tegelijkertijd diepe angst voor een dergelijke verandering. Zij twijfelt of zij de boodschap zal brengen, maar besluit dat uiteindelijk toch te doen: er resten nog 2 dagen. Dat geeft consternatie, ongeloof, wantrouwen en al snel wordt Chantal onbedoeld de zondebok voor deze verwarring. 

Zij overweegt met haar goudstaaf het dorp te verlaten "voor de moord plaatsvindt" , maar bij het opgraven verspert een wolf ( die eerder de smid heeft gebeten en daarbij bloed heeft geroken - hoezo - wolf Bram bij De Treek in de Utrechtse Heuvelrug ? ) haar de weg. Dan duikt Carlos op die de wolf met vuur wegjaagt.

Dat Carlos, zijn duivel, dit dorp heeft uitgekozen is niet zo vreemd. Vroeger was dit een broedplaats van criminaliteit o.l.v. een zekere Ahab. Saint Savin weet hem echter te bekeren en er gaat een andere wind waaien. Er wordt een galg op het dorpsplein geplaatste als waarschuwing. Niemand wordt opgehangen en na 10 jaar wordt het vervangen door een kruis. Maar in de genen ? Chantal, de boodschapper, is een wees die beide ouders te vroeg verloren heeft en opgevoed is door haar grootmoeder. Zij is daarmee ook kwetsbaar en beïnvloedbaar.

Carlos doet ook zijn "rugzakje" open: hij was wapenfabrikant, verdiende veel geld. Toen werden zijn vrouw en dochters ontvoerd en vermoord door terroristen. Met de wapens die zijn fabriek gemaakt had.

Er is een soort van dorpsraad, waarin de burgermeester, zijn vrouw, de pastoor, de hotelhoudster en de landeigenaar zitten. Nu het voorstel van de goudstaven er ligt en ieder voor zichzelf grote mogelijkheden ziet wordt het zaak uit te kiezen wie er vermoord zal gaan worden en door wie.

De hele parochie toont zich ook geïnteresseerd omdat de kerk nog nooit zo vol heeft gezeten. Meestal verschijnt men alleen op hoogtijdagen en sacramentsfeesten. Alleen Chantal en Berta ( 2 mogelijke kandidaten om vermoord te worden ) zijn er niet. 

Het regent rechtvaardigingen om de te plannen moord te verzachten. Zoals dat God accepteert dat de mens ook een lagere natuur heeft. Hij heeft ook de Kruisvaarders en Inquisitie hun moorden vergeven , omdat er een mooi doel achter zat. En God rechtvaardigt bepaalde doelen. De pastoor heeft het over "een offer "brengen en stelt zichzelf ook voor als optie.....om zo het dorp te redden. Moord voor het welzijn van Viscos.....Een martelaarschap komt in zicht.

 

Intussen heeft Chantal, die heen en weer beweegt tussen duivel en engel, vrijheid en schuld de goudstaaf 3 keer gepakt en terug gelegd. Angst heeft echter de overhand. Als kandidaat ( ze heeft geen familie en zegt steeds weg te willen ) lijkt zij geschikt ( niemand zal haar komen zoeken ). Ook Berta ( oud, weduwe, niet functioneel, heks ? - waarom een goede ziel niet uit haar lijden verlossen en naar de hemel sturen ) is een passende kandidaat.

Tussendoor vertelt de pastoor het verhaal van zijn 2 broekzakken, dat hij heeft overgenomen van zijn wijze adviseur de oude bisschop. In de ene broekzak zit alleen stof en as. In de andere zit een manifestatie van God op aarde: de liefdadigheid ( geld ). Steeds een keuze.

Hij vind dat het Kwaad de gelegenheid moet krijgen om zich te manifesteren, zodat de mens daarna snel naar het Goede tot beweegt. Als pastoor is hij een werktuig van het Kwaad, omdat........

 

De burgermeestersvrouw bezoekt voor het eerst Berta om poolshoogte te nemen voor de mogelijkheden om haar geweldloos te laten verdwijnen. Zij schrikt als Berta het weet ( zij spreekt met de grootmoeder van Chantal en haar man, contact met de geestenwereld - die zeggen haar te vluchten, maar waarheen ? ). Is zij toch een heks ? Berta besluit met de mededeling dat zij kerngezond is en nog heel lang zal leven. Intussen vergaderen de mannen op het plein: de opbrengst van het goud moet gelijk verdeeld worden ( zo wordt het ook zwijggeld ).

 

 

Pastoor doet oproep dat iedereen ja zegt voor het plan. Een executie met 174 geweren, met    losse flodders en 1 kogel. Zo is iedereen "onschuldig".

Bij de Keltische monoliet. Een heilige plek voor de Kelten. De steen was wel omgevallen. Was nu een soort picnic tafel.

En dan gebeurt het. Ik ga het echter niet vertellen.

Dat krijg je met zwijgplicht. 

Een gaaf en interessant boek. 

 

Naar aanleiding van het thema Goed en Kwaad ( en dat de mens beweegt tussen beiden ) kwam ik ook weer bij het zgn. Ei-model van Roberto Assagioli.

 Het is het beeld van de menselijke psyche. Je zou het kunnen lezen als dat de hel ( gebied van de trauma's ) beneden is en de hemel ( gebied van de spirituele ervaring ) boven. Alle wanden zijn doorgankelijk. De verschillende aspecten van de persoonlijkheid met dikwijls tegenstrijdige belangen ( subpersonen ) bewegen zich hoofdzakelijk in het middengebied  ( deels bewust en hopelijk o.l.v. het zelf ) en kennen ook invloeden van beneden, boven of vanuit het collectief onbewuste.

Henk van der Veen

Rotterdam, 14 augustus 2025.
 

Synchroniciteit ?

Ik kijk bij NPO Plus. Daar is een serie THE GOLD. Ik besluit het parallel aan dit boek te kijken.

 

Het wordt er niet beter op.

 In mijn zoektocht naar voor mij boeiende boeken kwam ik bij Caroline de Gruyter en haar door Geert Mak aanbevolen: Beter wordt het niet. Een reis door de Europese Unie en het Habsburgse Rijk.

Op de voorpagina Keizerin Elisabeth of liever Sissi, waar zoveel romantische films en series over zijn gemaakt. Onmiddellijk komt bij mij dan Romy Schneider in beeld. 

Caroline trekt in dit boek een vergelijking tussen de Europese Unie en het Habsburgse Huis. Tijd rekken, compromissen, steeds weer hervormen, doormodderen, conflicten vermijden, nooit iets afmaken. Het past zo goed bij elkaar. Tegelijkertijd bleef dit zwakke en trage systeem 600 jaar bestaan als een paraplu over een grote hoeveelheid verschillende volken.

Ik ervaar het als een boeiend boek vol van achtergronden en verbindingslijnen. Met veel anekdotes en literatuurverwijzingen. Ik herinner mij dat keizerin Sissi naar Hongarije werd gestuurd, een land dat steeds weer dwars lag. Het lijkt erop dat de EU een nieuwe Sissi naar Victor Orban moet sturen om hem in het gareel te houden. 

‘Wenen? Brussel? Caroline de Gruyter sleept ons mee in een fascinerende zoektocht door Europa. Vol vergeten verhalen, tegelijk razend actueel. Zo schrijf je geschiedenis!’ – Geert Mak

 

‘Een Europees Habsburg of een Habsburgs Europa? De wereld van gisteren voor de wereld van morgen? Caroline de Gruyter zoekt het uit, niet theoretisch maar proefondervindelijk.’ – Herman Van Rompuy

 De Habsburgers hadden een defensief leger. Wel regelden zij dikwijls de hulp van buren. Op zich waren ze niet goed toegerust en kon het gebeuren dat ze een veldslag verloren, maar nooit de oorlog. Ze waren altijd bezig met evenwicht bewaren.

In 1914 is de mentaliteit dat het wel goed komt, maar na de aanslag op de kroonprins blijken zij slecht bewapend. De keizer had in 1908 Bosnië ingelijfd tegen adviezen in en de Serviërs waren daar boos over. Ruzie met de buren en zo werden de buffers verwaarloosd.

De EU vertoont ook zo iets. Terwijl de USA en Rusland hard power inzetten, doet de EU aan softpower. Zij doen niets als de Russen Georgië en Belarus aan hun invloedssfeer toevoegen. Sarkozy doet zoiets als hij een alliantie van de Middellandse Zee wil. Oost Europa gaat daardoor steun mislopen en protesteert.

Europa werd veelal nog gezien als een vredesprojekt na WO2. In de luwte van de USA konden democratie, de rechtstaat, de mensenrechten en de verzorgingsstaat opbloeien. Onder Trump is dat anders geworden. Europa doorstaat wel ( net als Habsburg ) veel crisissen ( 2008, 2012 met de Grieken, Brexit ). Als het echter onder grote druk komt ontstaat er wel een machtsopleving. De EU is qua voorschriften en regels een echt machtsblok. 

Anderzijds kent het weinig machtsymbolen ( kroon, troon, staf, vliegtuig, etc. ). Wel zijn ze samen sterker, sturen grote verbanden aan ( VN , IMF ). voeren militaire steunacties uit ( vroeger alleen Frankrijk ) en zijn een grote speler in de wereldhandel. Noorwegen en Zwitserland doen niet mee, maar schuren dicht tegen de EU aan. Engeland met haar Brexit deed zichzelf geen goed en komt nu ook weer dichterbij. Intern in de EU is er veel discussie, maar als het moet.......

 

Na 1919 ontstaat chaos ,ook monetair, ieder zijn eigen munt, gestempelde en ongestempelde bankbiljatten. Geldontwaarding. De goudvoorraad is door de oorlog geslonken. De adel verliest haar kastelen. Polen kent een gierende inflatie. De Volkenbond ( 1920 ) komt helpen. Het is een idee van Woodrow Wilson, president USA, om de vrede te handhaven. Zij mislukt omdat het geen strijdmacht heeft om iets af te dwingen ( 1936 Rijnland ).

Het valt op dat de Habsburgers met respect behandeld worden. Zij zorgden dan ook altijd goed voor het volk ( net als de EU ). Keizer Karel mag per trein naar Zwitserland ( al verdween zijn entourage ) onder beschermig van Britse militairen. Als hij toch politiek bedrijft wordt hij uitgezet naar Madeira.

 

Inmiddels is er een grote hoeveelheid kleine staatjes ontstaan, met ieder hun eigen visie, aanpak, gebruiken en eigen belang. Dat betekent een chaos die er onder de Habsburgers niet was. De aristocratie heeft haar macht verloren, maar heeft nog wel prestige. Het is het tijdperk van het zgn. Interbellum. Tussen 2 oorlogen. De jaren 20 opwindend en avontuurlijk, de jaren 30 dreigend en gevaarlijk.

Richard Coudenhove neemt het voortouw om te streven naar een Verenigd Europa. Daar is veel sympathie voor bij o.a. Philips, Siemens, Otto von Habsburg en Winston Churchill ( al liet hij Engeland als te grote macht erbuiten. De Verenigde Staten van Europa.

 

Citaat: de Andere Krant 2022.

Richard Coudenhove-Kalergi droomde van een Verenigd Europa, zonder Rusland en Groot-Brittannië, maar mét een bevolking van gemengd ras. Elke twee jaar wordt een naar hem vernoemde prijs uitgereikt. Tijdgenoot Heinrich Mann zag een ander Europa voor zich.

Heinrich Mann en zijn broer Thomas Mann waren de meest vooraanstaande Duitse intellectuelen van het interbellum, de periode tussen de wereldoorlogen. Liefhebbers van Duitse literatuur kennen de naam Thomas Mann nog steeds, maar zijn broer Heinrich is in de vergetelheid geraakt. Toch stond Heinrich Mann aan de wieg van het Europese integratieproces. Hij pleitte voor een “Verenigde Staten van Europa”.

De meeste Europeanen zullen beter bekend zijn met de naam van een andere pionier van de Europese integratie: de Oostenrijks-­Hongaar Richard Coudenhove-Kalergi, oprichter van de zogenaamde Pan-Europa-beweging. Geen wonder. Er is een Coudenhove-Kalergi Europa­prijs. Deze prestigieuze prijs wordt om de twee jaar uitgereikt aan persoonlijkheden die een belangrijke bijdrage hebben geleverd aan de Europese eenwording. De prijs wordt uitgereikt door de European Society Coudenhove-Kalergi, opgericht in 1978 ter ere van “de grote Europese visionair”. Op de lijst met laureaten staan onder meer Jean-Claude Juncker, voorzitter van de Europese Commissie (2010) en Angela Merkel, kanselier van Duitsland (2010).

Zijn Pan Europese Unie zetelde in de Hofburg in Wenen. In 1938 nam Hitler daar bezit van. Ook hij wilde een Groot Europa. Maar anders ! Inmiddels was kroonprins Frans Ferdinand ( die zat in de weg ) op wereldreis gestuurd. Hij stuurde 14.000 objecten vanuit de hele wereld, die beheerd werden door een Engelse conservator uit Leiden.

 

De Habsburgers hanteerden naar de buitenwereld de zgn. soft power. Zij leunden achterover vertrouwend op bondgenoten. Dat is wat de Europese Unie ook deed en nu door Donald Trump uit wakker wordt geschud. Op eigen benen staan met eigen kracht.

 

Vroeger kwam men aan de top via familiebanden en opvolging. Tegenwoordig is dat anders. Men probeert naar de top te komen door hard werken, om een betere wereld te maken, uit politieke overtuiging, om carriere te maken of een mooie vrouw/man te veroveren. De oude aristocratie speelt hier geen wezenlijke rol meer.

 

In 1912 werd kroonprins Otto van Habsburg geboren. Zijn vader was Franz Jozef. Hij overleed in 2011. Hij werkte als Europarlementariër namens de CSU en was de leidende kracht binnen de Habsburgfamilie, bestaande uit honderden mensen.. Zorgde voor een reunie bij de paus. Hij staat voor humane en christelijke waarden. Gelovig en conservatief.

 

De Habsburgers waren geen offensieve oorlogvoerders. Wel verdedigers. Het was en bleef steeds balanceren, half aan, half uit.

 

De Europese Unie is als een worstenmaker. Ieder levert ingredienten 9 mits niet verboden ), maar het resultaat is nooit naar ieders smaak.

 

Europa is ook een permanente bouwput.

1945 - 1989 Robert Schumann, de kolen en staalgemeenschap, de koude oorlog. De VS waakte over ons, zodat we vooruit konden blikken.

 

1989-2015. De vlchtelingencrisis. Rusland is geen vijand meer. Islamitische aanslagen. Oost Europa werd verwaarloosd. Van Rompuy noemde het "SPACE" na 1989. Intussen ging de focus van de VS richting Azië. De Brexit crisis en andere crissussen verder overleefd. De defensie verwaarloosd.

 

Na 2015 wordt Europa geleidelijk een geopolitieke macht. De meesten zijn er tevreden mee, maar het blijft pappen en nat houden in een permanente metamorfose. Probleen zijn de 27 stemmen voor een eenduidig besluit. Eén Europa is een utopie. Moet zich nu wel defensief verbeteren. 

 

  

Ik nader inmiddels het einde van dit boek. Ik vind het verhelderend in veel opzichten. Anderzijds blijft het ook oppervlakkig. Dat nodigt uit tot detail studie elders. Bij Storytell wordt het prettig voorgelezen. De vele anekdotes geven er een zekere lichtheid aan. Het boek is m.i. niet echt samen te vatten, maar wel prettig om te consumeren en daardoor te leren over toen , heden en toekomst.