Gisteravond hebben we met de boekenclub een bijzonder boeiende avond doorgebracht in de tropische tuin van Jolanda. Wij bespraken daar het boek: Toen De Val. Iedereen vond het prachtig ( alleen piloot Will Rogers was wat minder geliefd ). Theo had van zijn reizen naar Suriname materiaal van het project Wiesje meegenomen, Janneke vertelde over haar contact met een familielid van de overledenen en Jolanda zag uit naar haar reis in februari.
En zo werd het tijd voor een nieuw boek. Er waren meerdere suggesties, zoals De Onervarenen van Joke van Leeuwen en daar was hij weer: De Laatste Kathaar. De vorige keer verloor dit boek de nominatie, maar nu ...........
.
Het
boek begint met de grondige vervloeking van de Katharen door Paus
Innocentius III. En de aankondiging van een kruistocht tegen deze
Albigenzen.
Genoemd naar de stad Albi in Zuid Frankrijk.
Albi ligt aan de rivier de Tarn. Het oude centrum van de bisschopsstad
rond de imposante Kathedraal Sainte Cécile bestaat uit smalle straatjes,
steegjes, winkeltjes, restaurants en karakteristieke huizen met
bruinrode dakpannen.
In
2009 ben ik daar 14 dagen geweest voor een zangcursus Jazz. Opvallend waren de
donkerbruine kastelen, De Tarn waarin we konden zwemmen en kanoën. Het
interieur van de kerk, geheel beschilderd met de verbeelding van "Het
Einde der Tijden".
Opvallend
is dat het gebouw geheel uit baksteen is opgetrokken en gebouwd werd in
de nasleep van het doden/verbranden van 400 Albigenzen door Simon de
Montfort ( ca. 1200 ).
Het Boek.
Hoofdpersonen
zijn Pierre Maury ( een herder ) en Guillaume Belibaste ( een parfait,
priester ). De eerste ontsnapt uit de gevangenis van Carcassone en neemt
de zieke ander mee. Hun geloof is te duiden als Christelijk-Gnostisch (
Rozenkruisers heden ). Het is ouder dan het Katholicisme. Zij bouwden
aan een kerk van liefde ( geen kerkgebouwen ).
De
paus heeft een Grootinquisiteur aangesteld, waar ieder doodsbang van
is. Dat is bisschop Jacques Fournier. de man heeft een zesde
zintuig.Hij bestrijdt de Katharen ( Zuiveren / Ketters ). Catharoi (
grieks ). De Parfaits waren de ingewijde priesters. Men sprak over
Jeshua de Christus als leidraad.
Een
zekere Arnaud Sicre, een schoenmaker, meldt zich bij de bisschop. Zijn
moeder heeft op de brandstaqpel gestaan, hij zat 5 jaar gevangen, maar
wil nu voor de Inquisitie gaan werken. Hij wil zijn "Ostal" terug. Een
grote boerenhoeve inclusief mensen, dieren.
De
Katharen kennen de zgn. Cosolamentum, een inwijding door hadoplegging.
Novicen werden zo ingewijd en het deed ook dienst als "H.Oliesel",
zalving zieken en stervenden. De parfaits leefden celibater, al had
Belibaste een huishoudster ( ook camouflage tegen de Inquisitie ).
Het
consolamentum was het kathaarse sacrament van het doopsel.
Door middel van dit ritueel trad men toe tot de katharen. De kathaarse
kerk schreef een spirituele doop voor waarbij de nieuwkomer met de
Heilige Geest werd gedoopt en de Heilige Geest in zichzelf ontving.
Pierre
de Maury gaat in de zomer hoog de bergen in met zijn schapen. Het is
puur buiten leven. In het najaar komen zij terug naar beneden.
Transhumance. Deze vorm van veeteelt helpt overbegrazing in de dalen te
voorkomen en biedt toegang tot vers gras in de zomer.
De Pastou of Patou honden waken tegen wolven en beren.
Belbante
wil dat Pierre met zijn huishoudster trouwt. Beiden willen graag ( lust
). Broer Jean Maury vertrouwt het niet. Ze trouwen toch.
H 7.
21
jaar eerder in Montaillon vind een slachting plaats. De parfaits
trrekken rond in 2 tallen, een oud, een jong. Hun kleding is camouflage.
Zij
geloven in een God die licht en liefde is. Zijn zoon ( niet Jezus ) is
jalours en wil gelijke macht en komt met mede engelen ten val. Zij raken
los van God en representeren het Kwaad. Satan. Zij hebben een eigen
kerk ( die in Rome ), roepen op veel kinderen te verwekken om zo meer
aanhangers te krijgen ( ziel aan de duivel ). Dualiteit ten over. Het is
de God van het Oude Testament.
Archonten (Grieks voor 'heersers' of 'bestuurders') zijn in het gnosticisme de kwaadaardige dienaren van de demiurg die de menselijke ziel gevangenhouden in de stoffelijke wereld. In het oude
Griekenland waren het daarentegen hoge burgerlijke en militaire
ambtenaren, met name in Athene, waar negen archonten de stad bestuurden.
Zij houden de ziel van de mens gevangen ( gaat van lichaam naar
lichaam, verstoten van spiritualiteit. Ze hebben zelf ook geen
verbinding met hun ziel.
God
stuurt dan zijn andere zoon naar de aarde ter Verlossing. Jezus:
gelukzalig is de mens die gelden heeft, hij heeft het leven gevonden.
Zijn helpers zijn de apostelen. Zijn vrouw is Maria Magdalena. Zij
brengen het "Gouden Licht". Het Gouden Rozenkruis.
Er
volgt een inval van de Inquisitie.Dat gaat gepaard met geweld en
verkrachting. De jongens Pierre en Jean ontsnappen. De rest gedood of
naar elders gebracht ( zusjes ).
H 8.
De
Occitaniërs zijn afstammelingen van de Kelten. Je kon een huwelijk voor
een bepaalde tijd sluiten. Voor altijd mocht ook. Zij kenden druïden.
De Bodega was een doedelzak van geitenhuid.
Raymonde
en Pierre gaan zich te buiten aan intens huwelijksgenot, terwijl
Belibaste luistervink speelt. Hij wil dit niet, maar heeft een plan.
Pierre die na veel dames eindelijk iemand gevonden heeft met wie hij
kinderen wil ( hij heeft al kinderen onder zijn vloerkleed ) en een
echte woonstede wil maken. Geen geherder meer.
H12.
Arnaud
Sicre verlaat de burcht Les Allemans, waar hij 5 jaar gevangen was en
de assistent van de groot inquisiteur ( Gaillard de Pomies ) , een
dominicaan,sexueel bevredigd had. Dat is een man die naar boven likt en
naar onderen trapt. Arnaud wil ten koste van alles zijn familie Osta
terug. Hij krijgt verradersloon om dat te realiseren. Hij verwijt zijn
moeder , een parfait, dat zij alles zijn kwijtgeraakt. Als kind was hij
weggestuurd omdat hij te loslippig was ( gevaar ). Broer en zus mochten
wel blijven.
In een kroeg vertelt een oude man tegen betaling van bier het verhaal van Montségur, de slachting der Katharen In 1244.Montségur
was een van de laatste bolwerken van de Katharen en viel uiteindelijk
in maart 1244, na een belegering van 9 maanden. 225 Katharen stierven na
de val op de brandstapel. Het was via 1 zijde in te nemen. Enkele
parfaits ontsnapten met een kist met inhoud. Ze verstopten zich in de
grotten van Ussat Les Bains. Wie de Katharen afzwoor werd vrij. Alle
anderen gingen chanted op de collectieve brandstapel.
Het
is nu 1324. Esclarmonde de Foix ( adel ) is enige tijd de Matriarch van
de Katharen. Eerder, ten tijde van Graaf Raymond V van Toulouse was
Occitanië een smeltkroes van culturen, rijk, cultureel hoogstaand. De
vervloeking van de paus en de martelingen en slachtingen o.l.v. Simon de
Montfort maken alles kapot. De Inquisitie doet de rest.
Simon
de Montfort was graf van Leicester en had gebieden in Noord Frankrijk.
Zijn hoofd werd verpletterd door een kei uit een blijde. Hij werd heilig
verklaard. Na hem zette de Franse koning Lodewijk de Heilige de
vervolging voort.
Valencia
is een veiliger buurt dan Occitanié om te verblijven. Daar lopen Joden
en Katharen geel kruis ) met gele merktekens op hun kleding.
Pierre
( nu 24 ) moet van Belibaste scheiden, want dat zeggen zijn engelen.
ierre gehoorzaamd, Jean is woedend. Het is het afdekken van een
zwangerschap. Na 7 maanden dochter geboren ( vab Belibaste ). Pierre
accepteert. Jean wordt erg ziek ( vergiftigd door B. ? Hij herstelt. Hij
zegt dat Belibaste veel kennis heeft, maar dat die kennis niet
verinnerlijkt is.
Convenza
is een vorm van H.Oliesel. In Endura zijn: geen vlees, alcohol, sex .
In extreme gevallen alleen water voor de stervende. Melhovier is een
kniebuiging uit eerbied voor een hogere. Met een kus op de mond.
Moge de Heer je zegenen en tot een goed einde brengen.
Arnaud
Circe vind geen Katharen om te verraden en gaat in een dorp wonen en
werken als schoenmaker. Daar ontmoet hij een vrouw, liefde op het eerste
gezicht, die hem in de Katharenkring van Belibaste brengt. Hij acteert
of hij erbij hoort. Jean wantrouwt hem, maar Belibaste gebruikt Arnaud
om zich nog meer te profileren.
H26.
De belofte aan Jacques Authié. .....10 jaar terug.
De geheimen van de parfaits en overtuigingen. Gnosis.
Zij hebben het recht te kunnen vergeven rechtstreeks van Jesua, Maria Magdalena en de apostelen.
God is het licht in onszelf. "IK BEN" is heel en volmaakt. IK BEN is DE BRON.
Disidentificatie van lichaam, persoon en uiteindelijk de ziel.
Je bent het hele Universum.
"IK BEN "is de Goddelijke Vonk, die zich tijdelijk manifesteerd in de ziel en zo in lichaam, persoon en levensverhaal.
De
ziel heeft6 een begin en een eind en kan heel oud worden. Na zuivering
keert het terug naar de Goddeelijke Vonk. Het Goddelijk Licht.
Mens bestaat uit 3 elementen:
1.de innerlijke engel zelf = de ziel.
2. de kern van de oorspronkelijke engel: de goddelijke vonk.
3. fysieke lichaam, lichaamsverhaal, gebonden aan de aarde.
De goddelijke vonk is een
spiritueel en filosofisch concept, vooral centraal in hett gnosticisme, dat stelt dat een deeltje van het goddelijke licht of God in ieder mens huist.
Het wordt gezien als een gevangen, onsterfelijk deel van de ziel dat
streeft naar hereniging met de bron, vaak verborgen in de materiële
wereld. - Kern van Gnostiek:
Volgens gnostische stromingen is de ziel een goddelijke vonk die
gevangen zit in het lichamelijk omhulsel, gecreëerd door de demiurg.
- Doel van het leven: Het doel is om deze vonk te bevrijden uit de onwetendheid van de materiële wereld door middel van gnosis (innerlijke kennis).
- Spirituele Betekenis:
Het staat symbool voor het eeuwige, onaantastbare licht in de mens,
vaak omschreven als een 'innerlijk heiligdom' dat beschermd en gevoed
moet worden.
- Andere tradities: Ook in de Kabbala (joodse mystiek) wordt gesproken over Nitzotz Elohut, waarbij elk wezen een vonk van Gods licht bevat.
- Metaforen: De vonk wordt soms aangeduid als een parel, lotus, roos of 'oeratoom' in het hart van de mens.
De
goddelijke vonk wordt vaak ervaren als de stem van het hart of een
innerlijke drang naar spiritualiteit en zelfverwerkelijking.
De Waarzegster.
Arnaud
zoekt een waarzegster op om zijn familie te vinden. Ook neemt hij
kledingstukken mee. De hartkwaal valt mee en de schapen zijn vergiftigd
door de buren. Dan neemt de Moeder de Waarzegster oven. Zij vraagt
Arnaud en begrip over het verleden. Waarin hij alles verloren heeft
omdat zijn moeder parfait was. Arnaud reageert woedend en gooit de
glazen bol kapot.
Hij
reist naar de bisschop in Les Alleman om Pierre en Belibaste te
verraden. De volgevreten bisschop ontvangt hem. Blij met dit nieuws .
Circe gaat terug, geeft een goudstuk aan Belibaste. Hij zegt dat zijn
zus in Trivia gaat trouwen en dat zij daar naar toe gaan. Zijn tante
daar is heel rijk. Daarna heeft hij wilde sex met Guillaume.
Pierre
heeft ook een innige omhelzng met Raymonde. Ze zijn nog gek op elkaar.
Belibaste heeft haar bevrijd van een geweldadige man, die bewusteloos
raakte na een val.
Belibaste
had eerder een Osta, een vrouw en kind, maar moest deze verlaten na het
doden van een herder. Er komen 3 waarschuwingen t.o.v. Sirce. Ze
besluiten hem dronken te voeren voor een betrouwbaarheidstest. Die
mislukt. Sirce heeft ze door.
Maria
Magdalena was ook een apostel. Zij landde mt 150 volgelingen in
Marseille.Naar Rennes le Chateau. Daar loopt een breuk, een energetische
lijn: De Rozenlijn. Een leylijn.
Maria
Magdalena was een vooraanstaande volgeling van Jezus, afkomstig uit
Magdala, die Hem financieel ondersteunde en als eerste getuige was van
de verrijzenis. Hoewel vaak ten onrechte afgebeeld als een
zondares, tonen de evangeliën haar als een trouwe apostel die bij Jezus
bleef tijdens de kruisiging. Jezus
gaf de kennis van de Essenen door. Verwekking Jeshua via oor Maria.
Bij geboorte 3 Essenen aanwezig. Zij weten: de wereld is een illusie van
het kwaad.Met Jozef en Maria naar Qumram, waar hij opgroeide. Daarna
naar Egypte, India, Tibet naar Mysteriescholen. Bij 30 jaar terug naar
Israel.
Geografische locatie: Khirbet Qumran, gelegen aan de westkust van de Dode Zee
, ligt op een kilometer van de kust en circa 20 km ten zuiden van
Jericho, op een uitloper van het mergelterras, begrensd door Wadi Qumran
in het zuiden en door ravijnen in het noorden en westen.
God
van de katholieken is de Rex Mundi, de Gevallen Engel. Niet de God van
de Liefde.Geen oorlog, verbranden, martelen, etc. Sicre verspreekt zich :
verbranding werkt zuiverend !
Jezus
aan het kruis: een jachttrofee van de katholieke kerk. Het lijden laten
zien !!! Bij Romeinen is het kruis een martelwerktuig. In feite is het
een spiritueel symbool: hemel, aade , mannelijk, vrouwelijk. Centraal:
het hart ! Archonten: kruisigen als straf !!! Romeinse overheersing ging
over in de katholieke kerk: Ceasar. Paus, Rome, Rome, latijn,
latijn.Christenvervolgingen.
Onderweg
heeft Belibaste veel verdriet over het verlies van wat ooit was. Sirce
raakt overtuigd van zijn visie, maar zal hem toch verraden uit
eigenbelang ( beloning ). Wel wil hij Pierre ontzien.
Belibaste
heeft een droom waarin hij e heiligdommen van de Katharen in gaat in de
grotten van Ussad. Dat was toen. Nu zijn de grotten leeggeroofd door de
katholieken.
Het pentagram
is een vijfpuntige ster en een van de oudste symbolen ter wereld. Het
symbool wordt op veel plaatsen gebruikt, onder andere in logo's van
militaire organisaties, op skûtsjes,[1] op nationale vlaggen maar tevens bij vele religieuze en seculiere levensbeschouwingen.[2] Als geometrische figuur kent het pentagram enkele bijzondere eigenschappen waardoor mensen in de vele eeuwen er ook bijzondere of mystieke betekenissen aan hebben toegekend.
Vol
van schuld en schaamte gaat hij naar binnen. Hij heeft verre van zuiver
geleefd. Eigenlijk een nep-parfait. En ook nog met het idee dat hij de
laatste is. De echte parfaits zijn allen verbrand. Hun 1000 jaar is
voorbij. Nu pauze van 700 jaar. Geheimen bewaard. Rijk van Satan heerst.
Evangelie van Johannes, Apocalyps.
In
de diepste grot krijgt hij alsnog het consolatum en wordt hij ingewijd.
In de ogen van de oude wijze ziet hij de 7 hemelen. Hij gaat naakt in
een Pentagram staan, terwijl de oude wijze hem de H.Graal laat zien: een
zwarte meteoriet.
Hij
krijgt de voorspelling bij het zien van 2 eksters zal hij gaan sterven
op de brandstapel. Hij is inmiddels zo gelukzalig en tevreden dat hij
dat accepteert. De brandstapel zal hem verlossen.
Hij
krijgt een sleutel mee van de ontsnapte Katharenkist waarin Het Boek
van de Liefde. Hij draagt die sleutel over aan Pierre, die gaat proberen
de 4 vluchters van Montsegur te vinden (leven mogelijk nog ). Die kist
ligt in Ussad onder stenen en wordt geschermd door een vloek.
De etymologie van het woord 'graal' is onduidelijk. De meest waarschijnlijke bron is het Oudfranse graal, "beker" of "sleutel", dat verwant is aan het Occitaanse grazal. Vermoedelijk zijn deze woorden op hun beurt weer afgeleid van het Latijnse cratalis of gradalis en het Griekse κρατήρ, kratḗr, "krater (mengvat)".
De droom komt sterk overeen met de visualisaties in Psychosynthese. De Tempel van de Stilte, b.v. Of een reis de berg op.
Het graafschap Foix rond de stad Foix in de Pyreneeën werd rond de 10e eeuw gecreëerd door samenvoeging van het graafschap Carcassonne met de heerlijkheid Foix. Dit werd gerealiseerd door de nakomelingen van graaf Roger I van Carcassonne.
In principe bleven de graven van Foix vazallen van de graven van Toulouse, maar in de volgende eeuwen groeide hun macht en zij werden voorname heersers in het Franse koninkrijk.
Als
de 4 mannen op weg zijn naar Tirvia ( Pic dÓrri ) voor het huwelijk
worden zij overvallen door een roofridder, die vroeger de Katharen
verdedigde. Het lukt hen om te ontkomen. Arnaud tipt de politie en
Belibaste wordt gearresteerd en geboeid. Ook Arnaud met zijn
zelfoverschatting.. Samen in cel. Belibaste legt zich neer bij zijn
fysieke einde.
Arnaud
lijkt hier op Judas en Belibaste Jesus. Geseling, etc. Het lijkt ook
een strijd tussen het Oude en het Nieuwe Testament. Pierre gaat snel
terug om de kathaarse gemeenschap te waarschuwen, maar Belibaste geeft
geen kik en ook geen informatie. Het verdraagt de verbranding wat meer
het beeld van sensatie theater heeft.
Voor
de zekerheid verkopen ze huis, haard en kuddes en trekken weg. Pierre
zorgt voor Raymonde en de kinderen. Pierre, Raymonde en Jean gaan met
Balder en Attila via Tarascon naar Ussad. Rivier Ariëge ( smeltwater )
hindert. Ariegedal. Zij volgen de droomweg van
Belibaste.Druipsteengrotten. Verlaten in paniek. Plek van de rituelen.:
de kathedraal van Ussad.
Onder
een steenhoop vinden ze een kist. Ze hebben de sleutel, Er zit goud in
enhet Boekvan de Liefde. Wat in 1244 uit Montsejur was gered. Maar Sicre
en Pomies en 4 soldaten zijn hen gevolgd. Sicre wordt ook slachtoffer
van Pomies, die weggat met het Boek.
Hij
geeft 3 soldaten opdracht Jean, Pierre en Sicre te doden, maar rekent
niet op Attila en Balder, de reuzenhonden. Ze achterhalen Pomies,
bevrijden Raymonde, nemen het goud en 2 Friese hengsten mee. Plus het
goud.
Ze vluchten naar Mallorca. Veilig voor Katharen.
Vanuit Montpellier. Naar de Puig Major.
De Puig Major is een 1445 meter hoge berg op het Spaanse
eiland Mallorca, in de eilandengroep Balearen. De berg is de hoogste
punt van Mallorca. Hij maakt deel uit van de Serra de Tramuntana.
De top is militair gebied
In
de zgn. "Drakengrotten"ontdekken zij een grote gemeenschap van parfaits
en Jean blijkt hun leider. Nou ja, zijn vader, Senher Betrand de
Castres. Die in een houten hutje woont !!!
Op het einde van het boek werd ik de vele herhalingen wel zat. Ook de diverse nawoorden.
In
ieder geval was het mooi om in de mij bekende omgeving rond te reizen.
Veel is mogelijk waar, maar niet zeker. Meestal zijn er documenten
bewaard van tegenstanders en werd het werk van de Katharen vernietigd.
Hieronder de relatie m.b.t. de Rozenkruisers en de Bogomielen.
De
relatie tussen de Rozenkruisers en de Katharen is primair van
spirituele en esoterische aard, waarbij moderne Rozenkruisersbewegingen
(met name het Gouden Rozenkruis) de Katharen beschouwen als een
belangrijke historische bron van wijsheid en "geestelijke erfenis".
Er is een sterke verbondenheid in hun streven naar een goddelijke
oorsprong en een innerlijke, mystieke beleving van het christendom.
Verbanden en Verwantschap:
- Geestelijke Erfenis:
Veel Rozenkruisers, waaronder aanhangers van het Lectorium
Rosicrucianum (Gouden Rozenkruis), zien zichzelf als erfgenamen van de
Katharen. Antonin Gadal, een sleutelfiguur in het in kaart brengen van
de Kathaarse geschiedenis, wordt gezien als de 'patriarch' die de "schat
der Katharen" (de gnosis) heeft overgedragen aan deze moderne
Rozenkruisersbeweging.
- Gnosis en Dualisme:
Beide bewegingen zijn sterk beïnvloed door het gnosticisme, waarbij de
nadruk ligt op directe, innerlijke kennis van God en een dualistische
visie op de wereld: een strijd tussen het geestelijke (licht) en het
vleselijke (materie).
- Historische Schakel:
Sommige theorieën plaatsen de Katharen, samen met de Tempeliers, aan de
basis van de Rozenkruisersbeweging, waarbij het streven naar inzicht
via 'het Licht' centraal staat.
- Levenswijze: Zowel de Katharen als de Rozenkruisers omarmen principes van eenvoud en spirituele reinheid.
Verschillen en Context:
- Tijdsperiode:
De Katharen waren een christelijke gemeenschap in de 12e en 13e eeuw in
Zuid-Frankrijk (uitgemoord tijdens de Albigenzische Kruistochten),
terwijl de Rozenkruisers bekend werden vanaf de 17e eeuw.
- Organisatie:
Katharen hadden een strakke eigen structuur (de 'Perfecti') en werden
door de Kerk als ketters beschouwd. Rozenkruisers opereren meer als een
filosofisch-spiritueel genootschap.
Hoewel
er geen directe organisatorische continuïteit is, beschouwen moderne
esoterische stromingen de Kathaarse "geest van het licht" als een
voortzetting in de Rozenkruisersfilosofie.
21. Rozenkruisers - Het Geheim van Blanchefort
Andreae
stond aan de basis van de Rozenkruisersbeweging, volgens sommigen
ontstaan uit de Graalsbeweging (Katharen) en de Tempeliers.
Jacques de Molay. Het Rozenkruis is een esoterisch-spirituele
stroming die streeft naar bewustzijnsvernieuwing en zielenbewustzijn,
vaak gebaseerd op een gnostieke, christelijke basis. Het geloof
draait om de 'goddelijke vonk' in de mens (de roos) die herverbonden
moet worden met de oorspronkelijke geestelijke wereld, vaak door middel
van innerlijke transformatie en loutering.
Kernaspecten van het Rozenkruis:
- Gnosis: De nadruk ligt op directe, innerlijke kennis van het goddelijke, in plaats van blinde dogma's.
- Mensbeeld:
De mens wordt gezien als een microkosmos met een latente nieuwe ziel of
"geestvonk" in het hart, die tot ontwikkeling kan komen.
- Symboliek:
Het rozenkruis zelf symboliseert de mens (kruis) die zijn goddelijke oorsprong (roos) in zichzelf ontdekt en loutert.
- Christelijke en hermetische wortels:
Het gedachtegoed put uit de 17e-eeuwse rozenkruisersmanifesten,
gnostiek, hermetisme en het christendom, vaak met invloeden uit mystiek
en oosterse filosofie.
-
- Gouden Rozenkruis (Lectorium Rosicrucianum): Een bekende internationale school die deze weg van innerlijke transformatie onderwijst.
Het
is geen kerkgenootschap, maar eerder een broederschap of spirituele
gemeenschap gericht op het "terugkeren naar de goddelijke oorsprong".
De bogomielen
Kortom, Bosnië was een eigenzinnig zo niet geïsoleerd gebied.
Hierdoor kende Bosnië ook op religieus gebied een paar uitzonderlijke
verschijnselen. Beide gelden als ketters: de beweging der bogomielen en
de onafhankelijke Bosnische Kerk. Over die laatste zal de volgende
aflevering gaan; vandaag iets over de uit Bulgarije afkomstige
bogomielen, die in de twaalfde eeuw neerstreken in het
half-onafhankelijke Banaat in Bosnië. Wat was dit voor beweging?
De bogomielen zijn een schakel in de keten van de Iraakse manicheeërs (derde eeuw n.Chr.), het messalianisme (vierde eeuw), het paulicianisme (zevende eeuw) en het West-Europese katharisme
(twaalfde eeuw). De relaties tussen deze stromingen is complex en je
kunt niet eenvoudig stellen dat de ene uit de andere is voortgekomen,
hoewel er wel een rode draad is die deze stromingen verbindt.
De wereld deugt niet
Om te beginnen zijn ze gnostisch
en (derhalve) dualistisch, wat een manier is om de onvolmaaktheid van
de materiële wereld te verklaren. Met name de onrechtvaardigheid in de
wereld en de wantoestanden in de toenmalige kerk en politiek maakten de
bogomielen ontvankelijk voor de overtuiging dat uiteindelijk alles in de
wereld slecht is. Hieruit ontwikkelden zich twee opvattingen die
afwijken van het orthodoxe christendom:
- De wereld, slecht als ze is, kan niet zijn geschapen door een goede God.
- Verlossing ligt weliswaar in God, maar omdat Hij in deze slechte
wereld niet toegankelijk is, moet de gelovige een (geheime) weg naar God
ontdekken (de gnosis, mystieke kennisse van God).
Omdat dit laatste een menswording van God uitsluit, sneuvelde ook het
dogma dat Jezus de zoon is van God. Bij de bogomielen vindt men daarom
de opvatting dat niet God, maar Sataniël, de Duivel, de schepper (demiurg) van de wereld is. Deze opvatting is identiek met die van de katharen.
Ascese
Een tweede overeenkomst tussen de bewegingen ascetisch van aard. Er was sprake van encratistische ascese (althans bij hen die in de top van de hiërarchie zaten), de meest rigoureuze vorm van ascese.
Bovendien ging men ’terug naar de bron’, waardoor deze stromingen
sterk lijken op het vroegste christendom. Kenmerkend is een ‘hiërarchie’
(beter is te spreken van een soort ‘ladder’) van gelovigen: hoe verder
een gelovige was ingewijd in de kennisse omtrent God, hoe hoger hij of
zij op die ladder kwam te staan. De bogomielen kenden dus drie soorten
gelovigen: de toehoorders, de gelovigen en de verlichten. Dit is
nagenoeg gelijk aan de auditores, de electi en de perfecti van de manicheeërs of de hylikoi (de materiemensen), de psychikoi (de zielmensen) en de pneumatikoi
(de geestmensen) uit de gnostiek. De katharen kenden een soortgelijke
indeling met hun croyants en parfaits. Deze hiërarchie had ook gevolgen
voor de mate van ascese (toehoorders oefenden minder ascese; verlichten
oefenden volle ascese).
Overigens bestond er geen hiërarchie van priesters en gelovigen; deze waren aan elkaar gelijk.
Opstand
De genoemde stromingen delen ook dat ze in opstand waren tegen de
gevestigde orde. Zij verzetten zich niet alleen tegen het in hun ogen
onrechtvaardige wereldlijke gezag, maar ook tegen de kerkelijke
hiërarchie en zijn rijkdom. De gelovigen bestonden dan ook bijna
uitsluitend uit leden van de laagste sociale klassen.
Tot slot, al deze kenmerken – afwijking van de officiële kerkelijke
leer, ketterij dus, en het verzet tegen de heersende wereldlijke en
kerkelijke machten – maakten deze stromingen, zacht gezegd, bij de elite
niet bepaald populair. Dat de bogomielen actief zending bedreven,
maakte het er niet beter op. Zowel in Byzantium als in West-Europa zijn
ze daarom vervolgd, al gingen de Byzantijnen wat genuanceerder te werk dan hun collega’s in het westen.
Ontstaan
De bogomielen ontstonden in het Bulgarije van koning Peter I (927-969). Hun benaming is afgeleid van de Slavische woorden bog (God) en mil
(geliefd, bemind). De beweging zou gesticht zijn door de priester
Bogomil. Het is overigens onduidelijk of de bogomielen naar de priester
zijn genoemd of dat deze zich vernoemde naar zijn volgelingen. In de
vroege twaalfde eeuw stichtte de Macedonische monnik Basileios een
bogomielse gemeente in Constantinopel; ook zouden ze tot op Athos (Agion Oros)
zijn doorgedrongen, maar daar heb ik geen bevestiging van kunnen
vinden. Via Midden-Europa bereikten de bogomielen in de dertiende eeuw
Italië.
De kruistochten tegen de katharen, zoals de westerse dualisten
heetten, ging het er bot aan toe. Berucht is de uitspraak waarmee Arnaud
Amaury op 22 juli 1209 in Béziers in Zuid-Frankrijk een bloedbad
inleidde: Caedite eos; novit enim Dominus qui sunt Eius (“doodt
ze maar; God zal immers de zijnen wel kennen”). Wat rond de 10.000
personen het leven kostte. In het oosten stopten de vervolgingen in de
vijftiende eeuw, toen de Turken de Balkan veroverden. Sommige
gemeenschappen van Bogomielen hielden het uit tot in de zestiende eeuw.
Over de leer van de bogomielen
is weinig bekend. Net als bij veel ketterijen kennen wij het meeste uit
de geschriften van tegenstanders. De rest is vernietigd. De leer kan
nog het best worden gereconstrueerd door ze te vergelijken met die van
het manicheïsme en het katharisme. Beide stromingen hadden veel meer
aanhangers.
Ondergang
De bogomielen waren in Bosnië redelijk veilig, in tegenstelling tot
het orthodoxe Servië, waar ze werden vervolgd. Daarom vluchtten ze naar
Bosnië. In dat gebied genoten ze een zekere bescherming, te vergelijken
met de katharen in Occitanië.
Echter, in 1222 riep de toenmalige paus Innocentius III op tot een
kruistocht tegen de bogomielen in Bosnië, als gevolg waarvan het
Koninkrijk Hongarije het land binnenviel. De aanvallen waren toen niet
succesvol.
In 1408 viel Hongarije Bosnië opnieuw binnen en dit keer met succes,
al sneden ze vervolgens in hun eigen vlees. Identiek aan het Hollandse
‘liever Turks dan paaps’ dreef de Hongaarse zege de bogomielen (en
daarmee een groot deel van de Bosnische adel) in de armen van de
aanstormende Turken. Na de Ottomaanse bezetting van de Balkan gingen
veel bogomielen over tot de islam en stierf de beweging in Bosnië
langzaam uit.
Erfenis: grafmonumenten
De bogomielen zouden een grote materiële erfenis in Bosnië achtergelaten hebben in de vorm van 60.000 (!) Stećci, grafmonumenten. De necropolis van Radimlja
is de grootste. Dat het hier om een uitsluitend bogomiels verschijnsel
gaat, staat tegenwoordig ter discussie. Het zou een algemene Bosnische
traditie betreffen, inclusief rooms-katholieke en oosters-orthodoxe
inbreng. Echter, de afbeeldingen op de grafmonumenten verwijzen niet
bepaald naar de traditionele kerken. Tot op heden is dit raadsel niet
opgelost.
_East_views_of_the_Ste_C%C3%A9cile_Cathedral_-_Apse.jpg)
