Toen de val......Iraida Martha Ooft.

Dit boek werd op de laatste bijeenkomst van de Boekenclub gekozen als boek van de maand. Wel kregen we 2 maanden om het te lezen, maar dat terzijde. Het boek is uitgekomen in november 2025. Het audioboek verschijnt op 28 april 2026.

Het boek speelt zich af rondom en aan boord van vlucht PY764, die op 6 juni 1989 uit Nederland vertrok  en op vliegveld Zanderij in Suriname neerstortte. Mogelijk door een combinatie van mist, hoge boomtoppen ( Tonka boom )en besturing van het vliegtuig. Het kwam op een savanne achter het vliegveld neer, Er stierven 176 mensen. De bekendste waren de leden van het Surinaamse elftal.

Op de plek waar het toestel neerstortte heerste volgens inheemsen een vloek. Zij waren daar weggetrokken omdat er een slechte tijd voorspeld werd.

 

Iraida Martha Ooft volgt de persoonlijke processen die door de dood van geliefden in gang worden gezet. Afwisselend staan de levens van de achterblijvers en de verongelukten centraal. En hun verbintenissen. Ook die tussen mensen natuur.

  

Het verhaal begint met de tocht van de pyjai Albertus. Hij komt uit een Sjamanengeslacht en is onderweg naar de rampplek. Hij zal daar 3 personen ontmoeten. Op de achtergrond speelt de geboorte van een sjamanenkind. Een pyjai is een gebedsgenezer die zich richt op het verdrijven van boze geesten, die ziekte veroorzaken.

H1.

De zoon van Theo en Hanna, Teddy zat in het vliegtuig. Hij was als 19 jarige weggegaan uit Suriname en is nu 27. Hij is homo, net als zijn vader en dat gaf veel frictie. Het is 18 juni en zij gaan naar de rampplek. Hanna neemt gele fayalobbi en paarse phalaenopsis mee om daar neer te leggen. Ze waren er al eerder geweest om Teddy op te halen en waren getuige van het neerstorten. De piloot heette Will Rogers.

      

Als zij om 04.30 uur in de auto wachten horen zij een harde klap en zien vuur.

Vader Theo had een boezemvriend met wie hij in de puberteit een homo-relatie kreeg. ( Boelen ). Zijn moeder wijst dat af en geselt hem met een tal op zijn blote huid. Henry verdwijnt naar het buitenland. Theo blijft naar hem verlangen. als Teddy groter wordt ziet Theo Henry in hem. Aanraking wordt taboe, wat Teddy niet snapt. Tenslotte gaat ook hij weg. Theo blijft zoeken naar evenbeelden van Henri. Hij heeft een ontstoken neus.

 

Hanna wil een Rooms Katholieke Uitvaart, maar dan komen de Hindoestaanse roots van Theo op. Hij wil een bloemen uitvaart met crematie. 

Hanna zoekt op blote voeten intuïtief de weg naar waar haar zoon gelegen moet hebben. Bij het landingsgestel. Dan slaat het verdriet en de wanhoop toe. Zij slaat d bloemen kapot. Theo staat bevroren. Een andere man , Carlos, gaat haar steunen. Tineke en Tim horen bij hem. Carlos stelt hen voor aan Theo.

( geraaktheid ). 

H2.  

Carlos was getrouwd met de recent  overleden Matilde, een humeurige, agressieve vrouw. Bij haar kreeg hij dochter Carrie ( in vliegtuig ). Zelf ging hij met Tineke naar Nederland. Hun zoon Tim, nu 13 jaar .Wonend in Breda.

De aandacht voor de ramp richt zich primair o e het voetbalelftal en de band. Via een nabestaandenvlucht gaat Carlos naar Suriname. Ook om zijn dochter te identificeren ( oorringen ), Hierdoor kan zijn op 16 juni worden begraven volgens de familie rituelen van Matilde. Tineke en Tim blijven weg.

Tussendoor wordt ook de onveiligheid genoemd door Bouta en zijn militairen. Er is verraad en omkoping. Carlos had 10 jaar geen contact met Carrie en ineens stond ze op de stoep in Breda. Ze blijft een maand. 

Met Tim gaat hij naar de plekken waas hij in zijn jeugd speelde. De gedachte komt op om in Suriname te blijven. 

Hij ziet Theo, zijn neus, zijn bewegingen en zijn vrouw Hanna, die met bloemen loopt. Tim vangt een grote tor. Hij schrijft de naam van Carrie op het staartstuk. Carlos probeert Hanna te kalmeren, zoals hij bij Matilde deed als ze weer uit haar dak ging. Ze was bang dat hij weg zou gaan en de zwangerschap en geboorte van Carrie had hem lange tijd op die plek gehouden. Tot het onhoudbaar was. Zij en de vrouwenlijn voor haar had veel pijn ervaren en zij probeerde dus andere te pijnigen. Theo focus op Tim.

Carlos gaat door de modder naar de afgebroken Tonka boom en ontmoet daar Majorie, een oorspronkelijke bewoonster. Ze is zwanger. In het gezamelijk verdriet voelen zij zich erg tot elkaar aangetrokken. Ook hij sust haar. Daar staan Palulu planten.

 

 

Majorie is een ras-ingi. Indiaanse, Karaïbs of Arouaks.

De Karaïben (soms ook gespeld: Caraïben, Kariben), door henzelf Kari’na genoemd (soms ook gespeld: Kalihna) vormen een inheems volk, dat woonachtig is in de Zuid-Amerikaanse kuststreek van Venezuela tot Brazilië, met opmerkelijke concentraties in de benedenlandse gebieden van Suriname en Frans-Guyana. Historisch zijn zij verwant aan de Cariben die de Kleine Antillen bewonen. Tussen de verschillende gemeenschappen bestaan verschillen qua taal en culturele gebruiken.

Kari'na is het woord waarmee de Karaïben zelf de inheemsen aanduiden ter onderscheiding van niet-inheemsen, maar het is tegelijkertijd het algemene woord voor `mens'. Het Karaïbs of Kari'na auran (lett.: taal van de Karaïeb) is hun taal die wordt gesproken in twee varianten: het tyre'wuju auran, het oostelijk dialect, en aretyryponon auran, het westelijk dialect.

 

 

Het binnenland is onveilig. Enerzijds zijn er de Brunswijkers, anderzijds de Lokono en Kalina. Deze laatste 2 groepen komen op voor de rechten van de inheemsen die geschaad zijn en worden door de mijnbouw.

  

Brunswijk is Aukaans en afkomstig uit het dorp Moiwana. Hij trad op 18-jarige leeftijd toe tot het Surinaamse Nationaal Leger. Brunswijk werd naar Cuba gestuurd voor commando-training. Na zijn training werd hij aangesteld als lijfwacht van Desi Bouterse, de bevelhebber van het Surinaamse leger en leider van het militair gezag. In 1984 vroeg Brunswijk om opslag, maar werd vervolgens ontslagen. In de tweede helft van de jaren tachtig was Brunswijk de leider van het Junglecommando (JC) in Suriname. Hij vocht tijdens de Binnenlandse Oorlog tegen het regime van Desi Bouterse. De overvallen van het commando leidden tot represaillemaatregelen tegen familie en dorpsgenoten van Brunswijk. Dit leidde uiteindelijk tot het bloedbad van Moiwana ( 1986 door Bouterse ). 39 doden, vrouwen en kinderen. 

 Natuurbeheer is geleidelijk daardoor ingestort ( Lands Bos Beheer ). Majorie werkt daar voor een salaris dat soms niet betaald wordt. Will Rogers de piloot huurt een huis voor haar em geeft haar steun. Eerst zatzij net als Els in de Bouterse clan, waar alle luxe volop aanwezig is, maar zij is daar uitgestapt. Het liefst wil ze met hem naar Amerika, maar daar heeft hij een vrouw, kinderen en kleinkinderen.

 

Zij ontmoet hem als ze met Els in het dure Torarica hotel is. Will is piloot en de SLM zorgt goed voor hem. Hij heeft geen oog voor de luxe Els, wel voor de gewone Majorie.

Zij heeft een droom waarin zij verdwaalt in een ghetto, zijzit vast in de modder, er lopen naakte snotterige kinderen. Er is een sibibusi, tropische regenbui. Wanneer deze sibibusi echter in de straten van Paramaribo valt, is het een en al ellende. Alles wat vuil is of niet in de straten thuishoort, verzamelt zich in het grote waterpad dat geen uitweg kent. Het frisse en herboren gevoel is ver te zoeken, terwijl we het goed zouden kunnen gebruiken.

 Haar ouderlijk dorp Bisri wordt genoemd. Daar komt zij vandaan. Grootvader moest een achternaam hebben en dat werd Frans. Ook leerde hij lezen en schrijven. Het lag in de Zanderij Savanne. Toen Panam het voor het zeggen kreeg en een luchthaven bouwde moesten zij weg.

De strijd om Zanderij

Tijdens WOII werd door de Amerikanen bij Zanderij het inheemse dorp Bisri met geweld ontruimd om plaats te maken voor de luchthaven. Veel van de bewoners kwamen bij km 25 terecht, het huidige Bernharddorp. De onvrede die dit teweeg bracht werd in 1951 aan de gouverneur kenbaar gemaakt.

De keuze van de Amerikanen voor Zanderij was uit strategische overwegingen. De lokale zandrits was geschikt gebleken voor de luchtvaart, de plaats was goed bereikbaar, en er kon buiten het zicht van het publiek worden geopereerd. De tijd en bereidheid om bij de aanleg met de lokale bewoners in overleg te gaan ontbrak en het bieden van een alternatief of genoegdoening kwam niet ter sprake.

In het jaar 1950 bezocht Prins Bernhard km 25, de afstand vanuit Paramaribo, waarna het dorp naar hem zou worden vernoemd. 

 

Door de connectie met de Prins, het dorp ging toen nog door het leven als “Prins Bernhard-dorp” , zouden ze nadien de nodige medewerking krijgen. Op de achtergrond speelde vast ook het feit dat hun dorp Bisri van de kaart was geveegd en een aantal van de inheemsen er reeds voor had gekozen om naar Frans-Guyana af te reizen.

De vader van Majorie is John, als tiener uit Bosri. Hij ontmoet Mariska en trouwt. In 1955 wordt Majorie geboren. In 1975 gaat zij bij de LBB werken. Haar grootouders sterven in 1970 en zijn begraven in Bisri.

Majorie legt een malse steak tussen papaya bladeren met peper en zout. Het vliegtuig is verlaat. Zij doet het vlees in Tupperware. Het tayerblad ( groente ) eet zij op. 

Papaya bladeren.

Naast het fruit, is ook het blad van de papajaboom eetbaar. De smaak is vrij bitter en kan als groente verwerkt worden. In Mexico bakt men vaak vlees in papajabladeren om het vlees malser te maken. De bladeren worden ook veel gebruikt als medicijn, door deze bijvoorbeeld in thee te verwerken
 Naast het fruit, is ook het blad van de papajaboom eetbaar. De smaak is vrij bitter en kan als groente verwerkt worden. In Mexico bakt men vaak vlees in papajabladeren om het vlees malser te maken. De bladeren worden ook veel gebruikt als medicijn, door deze bijvoorbeeld in thee te verwerken.

 

Uit het schrijfcafé Hoek.

Wanneer het echt lente is.

Het blauwborstje was toevallig wat te vroeg uit haar eitje gekropen. Dat kwam mogelijk door het broeikaseffect onder de veren van haar moeder. Met haar kopje via een kier constateerde zij dat het nog veel te koud was en trok zich snel weer terug in de behaaglijkheid ter plekke. Terug in het ei ging niet meer. Dat was aan stukken gebroken. En zo bleef zij onder de rokken van moeder zitten en ging door met groeien. Daar zij nogal klein behuisd waren kon het gebeuren dat moeder soms alleen nog schuin in haar nest kon zitten. Soms dreigde zij bij lokale onrust zelfs over de rand te vallen. Dat mocht niet lang meer duren.

Geleidelijk verdwenen er meer wolken, kwam de zon er beter en warmer door en braken de bloesems aan bomen en struiken open. Blauwborstje klom naar de rand van het nest, strekte haar tot dan toe opgeslagen vleugeltjes uit en zong een lied. Dat klonk niet gek. Niet vreemd omdat zij tot het geslacht van de nachtegalen behoorde. Na 3 dagen van rekken en strekken verliet zij het nest en belandde op de top van een tak aan de Zevenhuizer Plas. Voor het eerst zong zij in het openbaar en al snel verzamelden zich toeschouwers uitgerust met kijkers, camera's en opname apparatuur. Ik stond daar ook. Bij toeval, maar kon het vogeltje eerst niet vinden tot een rondborstige dame mij mee wenkte en vroeg of ik langs haar uiterst verzorgde vinger naar een punt in de boom wilde kijken. Daar zag ik haar. Voor het eerst van mijn leven: een blauwborstje.

Ja, zei de dame, als je het blauwborstje ziet en hoort, dan is het pas echt lente. 

Henk, Rotterdam 13 april 2026. 

 

 

Haiku:

een nestblijver zijn

totdat de lente echt verschijnt

met blauw-borstige zang. 

 

Het mooiste deel van de dag..........................

Het mooiste deel van de dag is voor mij het moment dat ik zing. Het maakt niet uit wat, waar of wanneer. Onder de douche, achter de PC, op het koor, in de sportschool, het zwembad.........

Heb je die man daar in baan 3 gezien ? Volgens mij is hij verliefd. Elke keer als hij hier is gaat hij na verloop van tijd zingen. Eerst voor zichzelf en dan voor de dames in baan 2. Zo zong hij laatst voor een dame "Ik heb jou voor het eerst ontmoet: daar bij de waterkant !" Dat gaf be- en ontroering. Voor een andere dame, voorzien van drijfmiddelen deed hij : "Ik zing een mooi liedje, mooi liedje voor jou". Na een paar herhalingen werd ze ongeduldig en zei: Wanneer komt dat liedje nou ?

Dit is het liedje, gaf ik haar terug. Waarna zij vroeg of ik het wilde herhalen, maar omdat in in de zgn. "snelle baan " zwom kwam het daar niet meer van. Een man in baan 2 vond dat ik er beter aan deed mijn mond te houden. Begrijpelijk als je snel geëmotioneerd raakt.

Het valt het mij op dat ik tijdens het sporten steeds meer contacten krijg met "ouderen" ,die iets in de muziek gedaan hebben of nog doen. Zo had ik vanochtend in de sportschool de tekst van The Doors "Love you madly" ( 1971 ) meegenomen. Het nieuwste nummer voor Do It Again, onze band.

Deze tekst zachtjes zingen tijdens het fietsen maakt dat het gemakkelijk beklijft en indaalt. All your love, all your love, all your love.........de oren van 2 dames ornitholoog spitsten zich. Heb je die nachtegaal gehoord ?, zei een humeurige man. Dat is geen nachtegaal, zei een van de dames ornitholoog. Dat is een blauwborstje. Als hij zingt is de lente begonnen. 

 

 

 

 Quain:

dank u

voor deze dag

zo veelzijdig als nu

is zij zelden eerder geweest

dank u. 

 

Henk, Rotterdam, 13 april 2026. 

 

Deze week gespotte vogels ( aanvulling eerder blog 16 februari ).

  Blauwborstje ( familie Nachtegaal ).

 Merel ( Blackbird ) Canada Goose ( Gans ) Cetti's Warbler / Cetti's zanger./ Meerkoet. Black headed Gull ( kokmeeuw ) Waterhoen

  Grayleg Goose ( Grauwe Gans )

  Blackcap ( Zwartkop ).

 

Halsbandparkiet ( Rose Ringed Parakeet )

 

In de Kunsthal: FLOWERS.

 Vanochtend 28 maart ging om 10.00 uur de nieuwe expositie in de Kunsthal "Flowers" open. En wat een eer........Ik was de eerste bezoeker. Bij binnenkomst was het meteen raak: ik wandelde een bloesemvormige wereld binnen.

Deze betovering zette zich voort in "de donkere kamer" waar je je in kussens kon vleien en tegelijk getuige zijn van de opening van hemelse bloemen.

Ik heb nog nooit zoveel mensen in een museum op hun rug zien liggen. Hopelijk werden de kussentjes af en toe wat opgeklopt. Mijn weg ging verder, vanuit het donker naar het licht.

 Ik stond oog in oog met wat zo bij "Van onschatbare waarde" ingebracht zou kunnen worden. Rijkelijke decoraties. Wel uit een andere tijd. Meer eigentijds waren de textiel tattoo's.

Een bijzonder beeld vond ik op de vloer: Het zag er desolaat en verbrand uit en deed denken aan de vele televisie beelden van oorlog en bosbrand. Naarmate ik verder liep ontstond er hoop. Hoop op een nieuwe kleurrijke wereld.

 Iets verderop kon je je eigen bloem maken of als je daar geen zin of tijd voor had : een boompje opzetten. Deze meisjes waren de eersten die dit deden. Met een ruimte.....

 . Dat is fijn als je ergens vroeg bent: ruimte om te kijken, te filmen, etc. Een uurtje later leek het de Keukenhof wel.

 Dat beeld van de Keukenhof was hier omgezet in een wereld van spiegeling en glittering. Mooier dan de Keukenhof zelf ?

Plotseling hoorde ik harde klappen. Het klonk alsof er bloemen mishandeld werden en in zekere zin was dat ook zo: terwille van de commercie werden de bloemen op een hardhandige manier van kleur verandert. De dader zal gemakkelijk op te sporen zijn.

 

 De commercie was overigens ook aanwezig in het museumwinkeltje: allemaal leuke hebbedingetjes om te hebben.

Nu was ik eerder in een donkerblauwe ruimte geweest die op mij nogal saai overkwam totdat 3 mannen en 1 trapleer iets deden wat ik bewonderenswaardig vond: na een korte ingreep kon ik plaatsnemen in een schitterend landschap.

 Deze digitale projecties riepen herinneringen op aan de expositie hiervoor: die van Iris van Herpen. Ook zij werkte met transparante strukturen.

 Er was nog veel meer te zien, maar ik wilde ook nog even naar de al bestaande expositie van David Shrigley met de titel : "What the hell was I thinking ?" Een terechte vraag gezien het geëxposeerde: alsof ik van een wereld van schoonheid terecht kwam in een regressie-sessie van creatieve therapie. En wel een hele grote. Gelukkig voor David kan hij zich goed "uitdrukken" en dat is te zien.

Zo is er een intiem beeldje, waarin gepoept wordt. Volgens David wordt dit door kinderen beter begrepen als door volwassenen. De "familieopstelling" met de gitaren maakte het nog duidelijker: elke gitaar voor een aspect van zijn persoonlijkheid met een centrale: De akoustische. Alle anderen zijn er om via de enorme versterker een hoop herrie te schoppen. Hier te zien in de Kunsthal.

Tekenen doet David ook graag en hij nodigt mij uit mij aan te sluiten bij het modeltekenen. Het lijkt David in zijn magere periode ( puberteit ? ).

Ook verzamelt hij lichaamsdelen met tattoos die hij in zijn leven tegen is gekomen. Ze zijn te zien:

 

Hij doet graag duidelijke uitspraken, soms ook grappig en wat te zeggen van zijn persoonlijke Aap Noot Mies plankje. In zijn geval Koffie, Melk, Banaan, Citroen, Poes en Tomaat.

De kleine David leeft zich heerlijk uit. 

Verder waren er veel opblaasvormen, die een wat lege indruk maakten. Tsja het contrast was groot, vandaar dat ik eenmalig dit plankje toevoeg: Viooltjes.

 

Ook knap gemaakt.

 

Henk van der Veen.

Zaterdag 28 maart 2026. 

 

 

 

 

Intuïtief schilderen.........met nieuwe schilderijen.

Nieuwe schilderijen.

 

 

 Silhouetten 2, de workshop.

Het is zaterdagmiddag en we komen weer bijeen om intuïtief te schilderen. De vorige keer was het thema : Silhouetten. En dat vroeg om nog een keer. De eerste silhouetten van de middag kwamen uit Bergschenhoek. Uit een doosje en werden tijdens het voorproeven ingenomen met koffie en thee. De hartjes van advocaat waren verrassend.

  Er was nog veel inspiratiemateriaal van de vorige keer en in de aanloop had ik mij vast aan iets experimenteels gewaagd. Beelden met een ruggegraat.

 

Yvon, vermoedelijk toch wat geïnspireerd door het Carnaval kwam met een verrassend trio voor de dag. Veelkleurig, bijna napoleontisch en ieder met een eigen karakter.

 

  

 Malke wist heel precies wat zij wilde en ging onmiddellijk aan de slag. Twee moeder- kind beelden zagen het licht in meerdere fases.

 

Eugenie probeerde een combinatie van oliepastels met acryl. Dat bracht een sferisch schilderij voort dat bijna pastel ademde.

 

Daarna ging zij opnieuw haar Divina Comedia in. Een ondergrondse wereld met licht schelpenzand in het midden. Dichter inzoomend ontmoette ze 3 bewoners van deze wereld.

 

Intense schilderijen die ook om extra voeding vroegen. Natuurlijk had Malke weer een van haar veelkleurige mandala's met roomkaas, paprika, toastjes en tomaatjes. De honger was zo groot dat ik te laat was om het geheel vast te leggen. Er bleef weinig van over.

 

Zelf kwam ik uit bij 2 schilderijen met een divers karakter en gebruikte techniek.

 

 

 Het was weer een bijzondere middag vol van nooit eerder geziene beelden, die altijd weer verrassen en verwonderen.

 

 

 

 

 

  Er was nog veel inspiratiemateriaal van de vorige keer en in de aanloop had ik mij vast aan iets experimenteels gewaagd. Beelden met een ruggegraat.

 

Yvon, vermoedelijk toch wat geïnspireerd door het Carnaval kwam met een verrassend trio voor de dag. Veelkleurig, bijna napoleontisch en ieder met een eigen karakter.

 

  

 Malke wist heel precies wat zij wilde en ging onmiddellijk aan de slag. Twee moeder- kind beelden zagen het licht in meerdere fases.

 

Eugenie probeerde een combinatie van oliepastels met acryl. Dat bracht een sferisch schilderij voort dat bijna pastel ademde.

 

Daarna ging zij opnieuw haar Divina Comedia in. Een ondergrondse wereld met licht schelpenzand in het midden. Dichter inzoomend ontmoette ze 3 bewoners van deze wereld.

 

Intense schilderijen die ook om extra voeding vroegen. Natuurlijk had Malke weer een van haar veelkleurige mandala's met roomkaas, paprika, toastjes en tomaatjes. De honger was zo groot dat ik te laat was om het geheel vast te leggen. Er bleef weinig van over.

 

Zelf kwam ik uit bij 2 schilderijen met een divers karakter en gebruikte techniek.

 

 

 Het was weer een bijzondere middag vol van nooit eerder geziene beelden, die altijd weer verrassen en verwonderen.