1000
Duizenden kolonisten trekken vanaf het jaar 1000 naar het westen van Nederland en bouwen een nieuw bestaan op. Zeshonderd jaar later is die samenleving het centrum van de wereld. In De grondleggers vertelt socioloog Daniel Paarlberg het onwaarschijnlijke verhaal over een drassige uithoek die uitgroeit tot de meest welvarende en geavanceerde samenleving ter wereld. Hij trekt verrassende parallellen met moderne techbedrijven, Keniaanse boeren en Chinese ontdekkingsreizigers. Continu dringt die vergelijking met het heden zich op: klimaatverandering, internationale samenwerking, migratie en vrijhandel, hoe gaan wij om met de tegenslagen van nu?
De grondleggers biedt een vernieuwende kijk op onze historie en een optimistisch verhaal voor onze toekomst. Een eerbetoon aan de veerkracht, vindingrijkheid en vastberadenheid van gewone mensen.
West Nederland is rond 1000 een gebied waar de zee vrij spel heeft. Het is dan ook nauwelijks bewoonbaar. Terugkerende stormvloeden overspoelen alles regelmatig. 1134 overstroming Schelde en in 1170 komt Texel los van het land.
Wel zakken er dode plantenlagen naar de bodem, geconserveerd door het water wordt het : veen. Als er veenlagen boven water komen groeit er veenmos ( hoogveen ). Jaar in, jaar uit.
Veenmos kan veel water opnemen, groeit op eigen restanten en biedt een belangrijke structuur verandering in de bodem ( zandgrond, kleigrond ). Het kan andere planten verstikken, zelfs bomen.
Veen is wel bij uitstek geschikt voor het stoken van vuur, mits gedroogd. Op de hoge venen ontstaat bebouwing door boeren. Wel wordt het gebied ook geteisterd door Vikingen ( 1010 ), waar ook handel mee gedreven wordt. Het H.Roomse Rijk staat op instorten en adfel en kerk gedragen zich steeds onafhankelijker.
De Graaf van Holland ruziet met de Bisschop van Utrecht.
( hieronder citaten Wikipedia, e.a. ).
Van Leenman tot graaf
De machtigste middeleeuwse
edelen in dit gebied waren de Graven van Holland. Formeel waren ze
'leenman' van de Duitse keizer. Geleidelijk aan ontwikkelden zij zich
echter tot zelfstandige machthebbers. De eerste graaf van Holland was de
van oorsprong Friese Gerulf die in 889 van de Duitse keizer een aantal
bezittingen kreeg. Door erfenissen en gebiedsuitbreidingen gingen de
graven heersen over Rijnland en Kennemerland. Bij Egmond stichtte de
zoon van Gerulf, Dirk I, het eerste klooster in zijn gebied: de Abdij
van Egmond (gereed ca. 950; verwoest in 1573).
1018 - een zelfstandig graafschap
Echt
zelfstandig werd het graafschap in 1018. De keizer stuurde toen een
leger om zijn ongehoorzame leenman Dirk III tot de orde te roepen. Dit
leger werd echter bij Vlaardingen vernietigend verslagen. In de volgende
eeuwen zouden de graven hun gebied steeds verder uitbreiden ten koste
van de bisschop van Utrecht in het oosten, de West-Friezen in het
noorden en de graaf van Vlaanderen in het zuiden. Omstreeks 1300 omvatte
het graafschap het huidige Noord- en Zuid-Holland en het grootste deel
van Zeeland.
Willibrordus
Toenemend aanzien en economische groei
De
Hollandse graven gingen dan ook een steeds belangrijker rol in de
internationale politiek spelen. Zo werd graaf Willem II in 1248 op
initiatief van de paus in Duitsland tot 'kandidaat-keizer' (Rooms
koning) gekozen. Door zijn dood in 1256 in de oorlog tegen de
West-Friezen kwam het nooit tot een keizerskroning. Zijn zoon Floris V
zou de onderwerping van West-Friesland voltooien.
Floris V
Dit alles was niet mogelijk zonder economische groei. Vanaf ongeveer 1000 bevorderden de graven de ontginning van woeste veengronden. In de dertiende eeuw gingen ze zich ook richten op de ontluikende steden. Met name Willem II en Floris V hebben aan veel Hollandse plaatsen stadsrecht verleend. Hierdoor schiepen zij gelegenheid voor de groei van handel en nijverheid.
Den Haag wordt regeringscentrum
De eerste graven
reisden rond langs hun diverse grafelijke hoven (versterkte
landgoederen). Onder Willem II werd begonnen het hof in Den Haag uit te
bouwen tot een vaste grafelijke verblijfplaats, die ook wel met de naam
Ridderzaal wordt aangeduid. Floris V bouwde de omgeving van de
Ridderzaal uit tot het Binnenhof, dat hierdoor een belangrijk
machtscentrum werd. De dood van Floris V, die in 1296 door enkele van
zijn achterleenmannen waaronder Gijsbrecht van Aemstel, werd vermoord,
luidde het einde in van het Hollandse gravenhuis. Toen zijn opvolger Jan
I in 1299 stierf was er geen opvolger beschikbaar, waardoor het
graafschap Holland door vererving in handen van het Henegouwse Huis
kwam.
De steden die ontstaan zijn erg klein, vergeleken met Antwerpen, Gent en Brussel of Cordoba, Palermo, Venetië, Napels of nog groter: Constantinopel, Bagdad en Kyoto.
Azië is superieur aan het Westen.
Zijderoute.
Recht van opstrek.
In Noord Holland werd het land tussen de veengeulen, de bouwgrond gedocumenteerd. Daarmee verscheen het eigendomsrecht en kon de ontginning beginnen.
Graaf Boudewijn V, graaf van Vlaanderen ging ontginners aantrekken uit het oosten. Ook de abdijen deden mee. De adel kreeg zo het eigendomsrecht en zorgden voor het aanleggen van dijken. Het dagelijks toezicht was aan zgn. Locatoren. Ca. 1300.
1000den kolonisten kwamen hier op af. Ze kregen hulp en een voorschot voor 5 jaar om een basis te vormen. Dit maakte de migranten tot ondernemers.
In hoeveree waren de graaf en de bisschop betrouwbaar m.b.t. het koopcontract. Zij waren betrouwbaar uit eigen belang. Zelf konden ze het werk niet doen en na het ontginnen moest het land bebouwd worden. Dat was pas rendabel. Ook voor de werving was betrouwbaarheid een goede zaak.
Registratie was van groot belang. Op basis daarvan kon een lening verworven worden. Zonder officieel bezit geen lening, geen groei. Anders was men van spaargeld of vrienden afhankelijk, zo dat er was. Een geschreven document gaf zekerheid en was overdraagbaar.
Toen in 1949 Mao aan de macht kwam begon hij met boeren collectieven. Iedereen liep er de kantjes vanaf zodat het systeem niet werkte. Hij probeerde dwang: dicht opeen zaaien. Mislukte. Hij liet alle mussen doden en dat gaf een sprinkhanenplaag. Hongersnood. Toen hij in 1876 overleed kwam de kans voor Deng in 1978. Die was bereid te veranderen.
18 boeren kwamen in opstand, werkten zodanig samen,en dat ze er individueel beter van werden en ze elkaar onderling konden beschermen . Ze plukten de vruchten van hun werk, werkten daarvoor hard en zo ontstond groei en voldoende voedsel. Met de industrialisatie in het voetspoor.
1269.
Koperscontracten leiden ook tot handel. En handel vraagt om transport en gereguleerde vaarwegen. Aanleg weteringen, vaarten voor de waterafvoer. De Locateur regelde dat.
Iedereen kreeg 15 ha ( 15 voetbalvelden ), genoeg voor 1 gezin. Zo kon mijn zijn eigen land veroveren. Sloten graven, dijken bouwen, sluizen aanleggen. Heel zwaar werk. Water was bondgenoot en vijand. In Leimuiden was men ooit begonnen en nu in 1250 zag men het resultaat. De Vaartse Rijn was goed voor Utrecht. Vervoer over land was problematisch en traag. Over het water was ook traag, maar wel 24 uur mogelijk en grote hoeveelheden.
Specialisatie.
Dit geeft een enorme groei, die b.v. in deze tijd te zien is in de wereldwijde productie van van alles. Doordat steeds meer mensen zich specialiseren wordt het mogelijk details tot een groter geheel te vormen. Hoe meer mensen betrokken raken, hoe groter de groei en de handel e n transport. Gevolg: kennis van de hele wereld, reizen, langer leven, minder gevaren, breder aanbod en technologie. Nadeel: roofbouw aarde.
Voorbeeld waar het niet ging was de afsplitsing van Tasmanië door de oceaan. Een kleine bevolking bleef steeds verder achter bij de rest op het vasteland.
VLAS.
Langs de Oude Rijn ontstonden Leiden en Alphen. Daar kwamen meerdere rivieren samen.
Al vanaf de middeleeuwen is er vlas geteeld in Nederland. Van vlas kunnen onder andere linnen, lijnzaad en lijnolie zijn gemaakt. Tegenwoordig is het ook ingezet als duurzaam bouw- en isolatiemateriaal. Lange tijd stond het telen van vlas hoog in aanzien, mede omdat de teelt veel kennis vraagt. Maar in de twintigste eeuw kreeg vlas concurrentie van synthetische vezels. De industrie kon deze kunstmatige vezels goedkoper produceren. Het produceren van linnen was arbeidsintensief en de loonkosten waren hoog. Tegenwoordig wint vlas weer aan populariteit door verbeterde mechanisatie en een groeiende markt.
Vlas heeft voordelen voor de ondernemer én het milieu. Voor de agrarisch ondernemer is vlas gunstig omdat het een rustgewas is die de bodemstructuur verbetert. Vlas heeft namelijk een diep wortelstelsel. Als de mechanische onkruidbestrijding is gelukt, is de bodem na de teelt weinig begroeid met onkruid, omdat vlasplanten de zon niet doorlaten op de bodem. Ook heeft vlas geen genetische verwanten met andere akkerbouwgewassen die veel zijn geteeld. Hierdoor is de kans klein dat er schimmels of bacteriën die specifiek zijn voor vlas, overgaan op het volggewas. Zo hoeven er later geen bestrijdingsmiddelen te worden gebruikt.
In vlas zitten stevige vezels. De lange vezels worden gebruikt in kleding (linnen), waar een groeiende vraag naar is. In de laatste tien jaar steeg de afzet van vlasvezels met 50 procent. De vraag naar biologisch linnen groeit voornamelijk in Azië, waar er een gigantische consumentenmarkt voor is. Daarnaast breidt de markt uit door andere toepassingen. Want ook in de biobased economie stijgt de vraag naar vlas. Biobased heeft als doel om fossiele grondstoffen te vervangen door gewassen en reststromen uit de landbouw. En vlasvezel kan bijvoorbeeld gebruikt worden in autodashboards in plaats van plastics. Maar vlas is ook een duurzaam alternatief voor steen- en glaswol als isolatiemateriaal.
Dijkplicht.
Daar iedere boer zijn eigen dijkdeel had was er een gezamenlijke verantwoordelijkheid voor onderhoud. Verwaarlozen is geen optie. Hiervoor zorgde de zgn. Dijkgraaf. Dit is een Schout. Hij bestuurt en controleert het Heemraadschap, Waterschap.
- samenwerking is het toverwoord,
- duidelijke regels,
-regulering,
- straffen bij overtreding,
- instellen mediator,
- zij hoeft externe macht niet in te grijpen.
Een voorbeeld is het ineenstorten van de Deense kabeljauwvisserij in Oostzee en Kattegat. Door nieuwe technologie in de jaren 170 vond ongereguleerde overbevissing plaats. In 1992 stortte het in. Sommigen wilden wel minder vissen, maar ja de andere deed dat niet met gevolgen.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten