Jenny bracht gisteren in de boekenclub 3 boeken in:
- Het bewind van de Gelukkigen, Nelleke Noordervliet.
- Door mijn schuld, Desanne van Brederode.
- Zwijgmannen, Jaap Robben.
De winnaar werd Nelleke Noordervliet en de Zwijgmannen goede tweede. Deze laatste vraagt als luisterboek ca. 1,5 uur en dat is mooi voor een weekend. Alle reden om Jaap voorrang te geven.
"Dzien dobry", groette ik.
"Dzien dobry", zeiden ze terug.
Het boek gaat over "Jaapoo" die Poolse gastarbeiders inhuurt ( Iwan, Marek, Patrik, Wojtek en Toomasz ) om zijn kersenbomen te snoeien en zijn slaapkamer te restaureren. De samenwerking, wensen en instructies beperken zich tot wat algemene Duitse woorden en veel gebarentaal. Deze communicatie wordt geleidelijk aan ook de "taal" die zij met elkaar spreken. Geen zinnen, wel kernachtige woorden.
Gut ! Nicht gut !
Het zijn harde werkers, die zelf in slechte omstandigheden wonen om zo geld te sparen voor het thuisfront, waar ze af en toe kortstondig naar toe gaan. Mooi detail is het verbod om op de werkplek het toilet te gebruiken van de klant. Deze code kan een reden tot ontslag zijn. Toilet in de bosjes ( gelardeerd met bierblikjes ) of even met de auto naar een andere locatie. Ook alcohol is verboden tijdens het werk.
"Wij zijn Poolse mannen" moet duidelijk maken dat zij stoer en stevig zijn. Toch voelt het soms in de communicatie of het kinderen zijn. Geleidelijk wordt ook hun kwetsbaarheid en goede hart zichtbaar. Een familielid dat wel op het werk komt maar niets anders doet dan met een emmer rondlopen blijkt een getraumatiseerde man. Iwan probeert nog "half geld", maar ook dat heeft geen zin.
Zij werken goed, grondig en bekwaam, aanvankelijk ook punctueel, maar dat verdwijnt. Oorzaak: ze hebben zoveel klussen en dan moet er elders soms iets extra's. "Montag 8.00 Uhr genau" wordt een bron van twijfel.
Jaap schrijft heel beeldend en herkenbaar. Ook als hij met hen meereist naar Polen om de Kerst te vieren. Aandoenlijke gastvrijheid brengt hem ertoe als vegetariër vlees te eten. Zo hoort hij er bij. Het sociale gebeuren in huis omslaat ouders, kinderen, kleinkinderen en familie.
Een jaar lang blijft het stil. De stellingen liggen nog in de tuin en er is veel afwerking niet gedaan. Dan staat Iwan voor de deur. Alleen. De anderen zijn vervangen door 4 nieuwe arbeiders. Zij maken de klus af.
Het is zondagochtend en ik heb er - uitgesteld - zin in: naar Het Depot van Boymans. Ik was er een keer geweest vlak na de opening. Op het dakterras was het heel koud en nat en dus wilde ik die plek een andere keer bezoeken. Vandaag.
Ik ben wat vroeg en nestel mij bij andere wachtenden voor de deur. We proberen elkaar warm te houden. Gelukkig kunnen we zien waar we straks naar binnen kunnen.
Eenmaal binnen sla ik de garderobe over en neem de lift naar het dakterras om het in al haar maagdelijkheid te kunnen filmen.
En dan is er koffie......het kopje lijkt hier groot, maar is heel klein, net als het bitterkoekje. De koffie is bijna verdampt bij aankomst. Ik waan mij even in Madurodam. Of ik 4 euro wil doen. Natuurlijk wil ik dat met dit uitzicht.
Er zijn op dit moment meerdere tentoonstellingen in de lege ruimtes, waarbij die van Mandy El-Sayet, een Maleisische kunstenares, mijn echte doel is. Mijn reis van boven naar beneden kan beginnen.
Ik passeer een winterlandschap met een rose gloed aan de horizon, een vreemdsoortig onbestemd monument en beland bij warme rode lippen, die mij tesamen aan een lekkernij van de wintersport doen denken: Coupe Heisse Liebe.
De Britse kunstenaar Monster ( whats in a name ) Chetwynd opent een "Droomwoordenboek". Je stapt erdoorheen en belandt in een wereld vol verschuivende perspectieven en vervreemdende beelden. Het diorama brengt scenes uit het onderbewuste en verwijst naar het Surrealisme.
Francis Picabia en Paul Klee mogen zijdelings meedoen.
En zo beland ik van het ene landschap in het andere. Plotseling sta ik met mijn voeten in het water temidden van tropische toestanden.
Een intense wereld die ik verlaat door even naar het trappenhuis te gaan. De beide liften zoeven volgeladen op en neer. De allergrootste blijft echter ongebruikt.
Onderweg staan veel opmerkelijke objecten. Een ervan brengt mij op het idee om de volgende Kerst mijn Altrex ladder te versieren met lichtjes.
En dan sta ik ineens in de ruimte van Mandy. Wat heeft die vrouw een hoop doekjes gemaakt. Ze vormen a.h.w. een landschap. Beneden, rondom, boven.
Een wonderlijke wereld waar ik wel wat langer zou willen blijven. Maar de lockers van 12.00 uur staan zich te verdringen voor de glazen deur, die niet open kan. Ik verlaat Mandy. Het is genoeg geweest voor vandaag.
Ik kijk af en toe nog even zijdelings in de opslag, maar de koffie roept. Op dat moment zie ik een gouden hart. Ik herken het onmiddellijk en dat is mooi.
De inspiratie voor deze middag zochten we in het schilderwerk van Vonne Hoefsloot. Qua kleurgebruik keken we naar de documentaire over het werk van Chu The Chung. Dat gedaan hebbend, ging dit alles opzij zodat er ruimte kwam voor eigen werk.
Vanuit de keuken verschenen er een aantal driehoekige silhouetten, die al helemaal klaar waren. Ze konden zelfs geconsumeerd worden.
Daarna begon het grotere werk.
Aan het einde van de middag waren we toe aan iets ronds en gevulds en dat zag er zo uit. Mooi van vorm en ook snel weer verdwenen.
Het was tijd om bij dit hapje en drankje naar onze collectie te kijken. En in gesprek te gaan met onze eerstgeborenen. Het was weer een inspirerende middag, die om een vervolg vraagt.
woensdag 26 januari 2026: nieuw.
Als ik op bezoek ben bij Het Depot Boymans kom ik daar een schilderij tegen van Francis Picabia uit 1948.
Messalina, de meest eigenzinnigste vrouw van Rome.
Haar geboortedatum is niet duidelijk. Mogelijk in het jaar 17 tot 26 n.Chr. Een lange bevalling ? Zij is jong gestorven, vermoedelijk rond haar 31 tot 35 ste. Zij was de vrouw van keizer Claudius. Haar faam had veel te doen met losbandigheid, terwijl zij tegelijkertijd politiek heel actief was en invloed uitoefende. En dat in een mannenwereld pur sang. Het eerste aspect leidde tot de uitdrukking door de eeuwen heen: Een "Messalinaatje" doen. Na haar overlijden leek zij in de vergetelheid te raken, taboe te worden. Sexualiteit en emancipatie waren niet direct christelijke doelen.
En er zijn ook veel boeken over haar geschreven.
Rome maakt tussen 100 v.Chr. en 100 n.Chr. een geweldige groei en bloei door. De ontwikkelde Romeinen waren geletterd en geïnteresseerd in cultuur. Schrijvers: De ideale vrouw was netjes, doet haar werk en plicht en zwijgt. Kortom: dat is een goede vrouw.
Daar uitbreken geeft toestanden.
Claudius komt in 41 n. Chr. aan de macht. Hij is dolverliefd op de veel jongere Messalina. Hij eet uit haar hand en zij krijgt van alles voor elkaar, nou ja, zichzelf. Claudius zelf is een laffe, zwakke gehandicapte man. Hij trouwt 4 maal. De laatste 2 zijn Messalina ( zoon: Brittanicus ) en Agrippina ( zoon: Nero ). Ook zijn er 2 vrijgelatenen met grote invloed: Narcissus en Pallas. Hij sterft in 54, door vergiftiging ( paddestoelen ).
Tacitus - later - en Dio schrijven erover. Ook vele anderen, maar de verslaggeving is en blijft dubieus.
Niet dubieus is het Romeinse Rijk dat zich uitstrekt van Brittanië tot in de Syrische woestijn.
H 1.
Het is een zwoele zomeravond als Messalina achter de rug van Claudius gaat trouwen met Gaies Silius. De bruiloft is een waanzinng feest. Een bacchanaal. Het paar heeft de intentie Claudius op te ruimen en Gaies keizer te maken ( hij heeft talent ). Intussen is Claudius in Ostia, de haven van Romme om de aanvoer van graan ( Egypte ) en luxe goederen te controleren.
Narcissus en Pallas zijn van het illegale huwelijk op de hoogte en informeren Claudius via zijn maitreisses. Claudius is woedend en bang en zoekt zijn heil bij de Pretoriaanse Garde.
Voor de keizer was het zaak deze garde goed te onderhouden, anders was men niet veilig. Geleidelijk aan kregen ze steeds meer invloed tot Constantijn deze club ophief. In dit geval pakte de Garde alle bruiloftsgasten, ongeacht rang of stand op en executeerden hen. Ook Gaies Silias.
Messalina hoopt op vergeving en probeert Claudius via hun kinderen te manipuleren, maar als deze even elders is krijgt zij het aanbod : zelfmoord of executie. Het wordt de laatste. ze laat 2 kinderen achter.
H 2.
Keizer Augustus bouwde een nieuw Forum. Het oude Forum Romanum voldeed niet meer. Zelf als Octavianus aan de macht gekomen na de dood van Julius Caesar, zijn pleegvader. Hij wreekt zich op Brutus en Cassius en gaat een 3 manschap ( 43. n.chr. 2de triumfiraat ) aan met Marcus Antonius en Lepidus. Na uitschakeling wordt hij alleenheerser.
Niets is te gek in de architectuur. Veel grote gebouwen met volop marmersoorten, wandenlange fresco's, tuinen en waterpartijen ( de Nijl nagebootst ). Er worden bootladingen antieke kunst aangesleept uit Griekenland. Oude wijken maken plaats voor lusttuinen ( horti ).
Na de verovering van Carthago en Korinthe zijn er geen echt concurrerende steden.
De magistraten krijgen veel vrijheid van handelen, al moeten zij daarna verantwoording afleggen.
De tijdgeest van Messalina is sterk verbonden met Octavianus, een familielid. In 23 BC stopt hij als consul en wordt bevelhebber van alle legioenen in het Rijk. Met name die in de buitengebieden supporteren hem. Hij wordt door de Senaat benoemd tot Principaat ( Keizer ). Voor het leven. Ook wordt hij Hogepriester van de Staatsgodsdienst en Vader des Vaderlands. De tijd van gedeelde macht is voorbij. Een stabiele periode breekt aan na een reeks burgeroorlogen die de adel heeft uitgeput. Hij krijgt ook de eretitel Augustus ( de verhevene ). Hij regeert een halve eeuw en sterft in 14 AC. Voor de geboorte van Messalina.
Er zijn 2 kandidaat opvolgers die beiden jong sterven en zo komt Tiberias in beeld ( heeft geen zin ).
De moeder van Messalina trouwt 2 keer Ca. 20 AC wordt Messalina geboren. Het was niet gebruikelijk de geboorte van een meisje te noteren. Meestal als zij huwbaar was, ging trouwen ( ca. 13 jaar ) werd er teruggeteld. Een vaag systeem. Zij groeit op in welvaart met grote landerijen langs de Via Appia en in Calabrië. De wijnbouw ( gaglioppo, greco bianco ) was befaamd en geliefd. Verder veel citruscultuur.
Calabrië heeft meer dan 2500 jaar
wijngeschiedenis. De wijnen van Cirò en Bianco, respectievelijk in het
oosten en zuiden van de regio, werden in de oudheid al geroemd en
geschonken aan de winnaars van de Olympische Spelen. Ook de wijnen van
Savuto, aan de westkust, zijn in de geschiedenis herhaaldelijk geprezen
in de literatuur.
Helaas is Calabrië vandaag op wijnvlak
nog maar een schim van wat het vroeger moet geweest zijn. Sommige
appellaties brengen nog nauwelijks wijn voort, bijna niemand in die
gebieden heeft het wijnmaken volgehouden. Sterker nog, in 2011 werden
enkele DOC’s gewoon afgeschaft en samen vervangen door één nieuwe DOC.
De overgrote meerderheid van de betere
wijnen van Calabrië waren traditioneel immers allemaal IGP-wijnen
(landwijnen), wat er ofwel op wijst dat de wijnmakers vrijheid wensen
inzake druivenrassen en productievoorschriften, ofwel dat het merendeel
van de wijngaarden (of minstens de betere wijngaarden) gewoon niet in
DOP-gebied liggen.
De Golf van Napels was "The Place To Be" . Superluxe huizen met uitzicht op zee. Plezierboten, strandfeesten, bacchanalen. Het was er allemaal en Messalina zat er midden in. Er was zeker aandacht voor haar opvoeding ( ook in de lagere standen ) als meisje, vrouw. Ze sprak Latijns en Grieks, had kennis van wiskunde, letteren ( schrijven proza, brieven ) , dansen ( bevallig bewegen ), Homerus, Vergilius, filosofie ( vooral over deugdzaamheid ).
Als een vrouw een brief schreef dan werd deze niet vastgelegd, wel het antwoord erop van een man. Als moeder wilde je je zonen naar de top.
H 4.
Tiberius, 54, keizer tegen wil en dank was meer een topmilitair dan een man voor het volk. Hij was zeer conservatief . Hij regeerde van 14 AC tot 37 AC. In zijn latere periode leefde hij teruggetrokken op Capri.
Tiberius werd in 42 v. Chr. geboren als
oudste zoon van zijn gelijknamige vader en moeder Livia Drusilla. Livia
scheidde van haar man en trouwde met keizer Augustus, waardoor Tiberius
diens stiefzoon werd. Tiberius volgde een gedegen Latijnse en Griekse
opleiding en begon een politieke en militaire loopbaan. Hij stond te
boek als een briljante, populaire generaal die veel militaire successen
op zijn naam kon schrijven.
Stiefvader Augustus
In 11 v.
Chr. dwong Augustus zijn stiefzoon zeer tegen diens zin te scheiden van
zijn eerste vrouw en te trouwen met Julia, Augustus’ dochter. Tiberius
trok zich voor enkele jaren terug op het Griekse eiland Rhodos,
zogenaamd voor studieverlof. In het jaar 4 na Chr. werd hij door
Augustus geadopteerd. In 12 na Chr. werd hij naast zijn stiefvader
mede-regent en na diens dood in 14 na Chr. keizer.
Intriges en achterdocht
Tiberius
stond bekend als een gesloten, jaloers en achterdochtig vorst. Als
keizer ontbeerde hij de steun van de Romeinse senaat en werd hij sterk
beïnvloed door zijn ambitieuze moeder Livia en de machtsbeluste prefect
van de keizerlijke lijfwacht, Aelius Sejanus. Zij creëerden een sfeer
van intriges aan het keizerlijke hof. In die sfeer regeerde de
achterdochtige Tiberius met harde hand, wat uitmondde in een ware
tirannie.
Buiten Rome
Buiten Rome gedroeg hij zich anders.
Daar regeerde hij rechtvaardig en wijs, zo blijkt uit antieke bronnen.
Vergevingsgezindheid (clementia) behoorde tot zijn
belangrijkste deugden. In navolging van zijn stiefvader hervormde hij de
departementen van de regering en bevorderde hij de welvaart van het
rijk waar dat mogelijk was.
Vreemde dood
Op den duur trok
Tiberius zich steeds vaker uit Rome terug en woonde hij uiteindelijk op
het eiland Capri, waar hij er – volgens sommigen – een zeer decadente
levensstijl op nahield. Het regeren liet hij aan anderen over. In 37 na
Chr. werd hij, volgens sommige auteurs, vermoord. Hij was behoorlijk
ziek toen hij flauwviel en weer bijkwam. De prefect van de keizerlijke
lijfwacht gaf zijn personeel daarop opdracht hem met een grote hoop
kleren te bedekken, waardoor hij stikte. Zijn opvolger Caligula was toen
net als nieuwe keizer aan de macht. Het volk in Rome vierde feest en
wilde de overleden keizer een begrafenis ontzeggen. ‘Tiberius in de
Tiber’ was de kreet die overal werd gehoord. Maar hij werd in stilte
gecremeerd en bijgezet in het keizerlijke mausoleum.
De groeiende macht van de Pretoriaanse Garde ( inmiddels 10.000 man ) vormde een bedreiging voor wie ermee in conflict kwam. Prefekt Sejanus was zeer machtig. Ook politiek. Tiberius vreesde hem ( doodde zijn zoon Drusus ). Toen deze naar Capri trok en nooit meer terugging naar Rome kreeg Sejanus alle macht. In 31 AC viel hij in ongenade en werd vermoord.
Hij en zijn familie werden gewurgd,en van de Gemonische trappen afgegooid. Bleven daar liggen en belandden tenslotte in de Tiber. Het is 31 n.Chr. De vrouw van Sejanus had een briefje klaarliggen voor Tiberius: Zij had zijn zoon Drusus vergiftigd. Macro werd de nieuwe prefect. Hij zuiverde de Garde van Sejanus vrienden. Bloedbad. Caligula wordt keizer. Tiberius was erg verloedred ( perversiteiten, kindermisbruik, groepssex, verkrachting jonge mannen ).
H 5.
De meeste meisjes trouwden rond hun 14de. Messalina was 18, toen ze Claudius trouwde. Er werd veel getrouwd, omdat men niet zo lang leefde. Oorlog, ziekte, moord. Voorspellers in het Romeinse Rijk, vaak auguren of haruspices genoemd,
speelden een cruciale rol bij het interpreteren van goddelijke wil voor
politieke en militaire beslissingen. Ze analyseerden vogelvluchten,
bliksem, ingewanden van offerdieren (haruspicy) en de Sibyllijnse boeken
om de toekomst te voorspellen en gunstige momenten te bepalen. OOrlogsschepen hadden heilige kippen aan boord ( studie eetgedrag ). Pullarii.
Claudius was geboren tijdens een veldtocht. Zijn vader Drusus vocht aan de Rijn en Elbe. Elbe blijft de grens omdat hij een reuzin ontmoet die zegt hem te stoppen.Dat doet hij, valt van zijn paard en sterft.
Zijn vrouw Antonia is zeer rijk. Claudius is haar 3de kind. Zij heeft overal bezittingen, ook in Egypte en is dus financieel onafhankelijk. Trouwe hoeft niet. Ze verzamelt wetenschappers en filosofen om haar heen. Claudius ondergaat het volwaasenheids ritueel. Het dragen van een toga. Er wordt flink gefeest en geld gestrooid naar het volk bij de Jupitertempel. Niet bij Claudius. Hij heeft kwalen, een wiebelhoofd, een loopneus bij woede, mogelijk oud hersenverlamming. Alleen als hij stil zit ziet hij er goed uit. Wordt veel gepest. Zijn moeder ziet hem als een misbaksel. Hij groeit op onder toezicht van een harde man. De andere zoon is een topprins, geadopteerd door Tiberius: Germanicus.
Hij schrijft boeken over de Etrusken en Cathago. Ook toespraken. Naarmate hij ouder wordt verdwijnen de klachten, behalve een hiatus probleem.
Omdat de grootvader en vader van Messalina dood zijn mag zij zelf een huwelijkspartner kiezen. Claudius biedt toegang tot de hoogste kringen. Haar ogen zijn van ongelooflijke schoonheid en verleiden De rest is ook mooi. In de huwelijksnacht wordt de bruidsgordel ontknoopt ! Zij krijgt ook een sluier, en haar poppen gaan naar Venus. 38 n. Chr.
Caligula trouwt ook. Zijn naam beteket: soldatenlaarsje, omdat hij als kind in uniform rond liep. Het feest duurt 3 maanden en is extravagant. Hij is zeer wreed, gek op wagenrennen en het doden van exotiache dieren. Het volk moet geamuseerd worden.
Zijn 3 zussen komen naast hem zitten en genieten de voordelen van een Vestaalse maagd. Typisch, want hij had incest ( taboe, heilischennis en tegennatuurlijk in Rome ) met zijn zus Drussila. Je zag het wel bij Oosterse heersers. Als zij sterft is er langdurig rouw en ligt alles stil. Lachen verboden. Drussila wordt vergoddelijkt ( opstijging naar de hemel ) en overal worden tempels gebouwd.
Diva Drussila.
Hij gaat van Rome naar Sicilië.Keert terg en start weer bizarre feesten, die gepaard gaan met wreedheid , vernedringen, sadisme, verkleedpartijen, bacchanalen. In 1 jaar jaagt hij het grote vermogen van Tiberius erdoor. Hij laat een brug bouwen ( meer van Nemi,) waar paarden over rennen. Ook enorme plezierboten. Hij trouwt in 1 jaar drie keer. De 4de betovert hem ( vindt hij ook eng ). Ze lijkt op hem.
De plezierboten van Caligula, Nemi-schepen, waren twee gigantische, luxueuze drijvende paleizen (tot
meter) gebouwd in de 1e eeuw n.Chr. op het meer van Nemi. Ze waren voorzien van mozaïekvloeren, marmer, verwarming en baden, en dienden als extravagante lustoorden voor de Romeinse keizer. In 1944 gingen ze verloren door brand.
Het is 39 n.Chr. en een samenzwering tegen Caligula wordt afgestraft. Komt van vaders zijde in de familie. Hij reist naar Gallië met zijn hofhouding.
Als de Senaat overleg wil sturen zij oom Claudius en een zwangere Messalina. Caligula is woest over deze afgezant en gooit hem in de rivier. Caligula slaat door: hij verzamelt zijn legieonen op het strand en laat ze schelpen rapen. Geschenk voor Rome. In 40 keert hij terug omde Senaat een slag toe te brengen, maar voert ook belasting in voor het volk dat van hem houdt. Protest ontstaat. Hij slaat terug met geweld en pesterijen ( Opgesloten in de hitte in de arena ).
Hij werpt de toga af ( belediging ) en gaat zich uitdossen als een Oosterse vorst / god. Iedereen moet diep buigen en hij draagt het kuras van Alexander de Grote. Steeds meer onvrede. Voor plezier onthoofden van senatoren. Hij heeft een dodenlijst. Zijn assistent wordt vervolgens in de Senaat letterlijk aan stukken gescheurd. Claudius krijgt een priesterwijding, maar blijft angstig, omdat zijn lot met Caligula verbonden is. Messalina weer zwanger.
Een nieuw complot wordt gesmeed door 3 Pretorianen. Tijdens het zoveelste bloederige feest gaat hij even in bad en wordt vermoord. 30 steekwonden ( meer als bij Caesar ). Centraal mikpunt: de geslachtsdelen en men beet hem veelvuldig.
Conclusie: Hij was geen God. !
Even later ook zijn vrouw en dochter van 1 jaar. Hij had slechts 4 jaar geregeerd.
Totale anarchie volgt. De stad is in rep en roer. Claudius wordt door de pretorianen naar voren geschoven. Hij is gul met geld. Aanvankelijk had hij zich verstopt achter de gordijnen. De Senaat zou het liefst de republiek herstellen, maar een rustige keizer mag ook.
Voor het wordt keizer bestaat niet echt een woord in het latijn. Emperator is meer iets van het leger, niet politiek. Principe is daarom het woord dat het meest past ( vorst ). Voor de prins.
Keizerin was geen officieéle functie. Livia ( Augustus ) maakte haar rol wel belangrijk, zij was intelligent en trouw wn adviseerde Augustus. Bij de stichting van Rome ( slaven, rovers ) waren nauwelijks vrouwen , zodat zij besloten die bij de Sabijnen te roven.
Romulus en Remus zouden geboren zijn uit een mix van Aeneas en Venus ( Maria en God ). Opgevoed werden zij door een wolvin.
Rond de 1ste eeuw voor Christus werd de bruidschat beheerd door de vader van de bruid. Zo hieldzij wat financieële onafhankelijkheid. Onder Augustus kwamen zij meerr in beeld ( ook in beelden ) . In 20 v.Chr. werd Octavia nog belangrijker dan Livia, omdat zij met een zwaard militairen zou hebben aangevoerd ( soort Jeanne dÁrc ).. Dat maakte haar populair. Zij was zijn oudere zus en adviseuse. Ze bouwden Porticas, zuilengalerijen met planten. Tegen zon en regen.
En dan was er de verering van Concordia, Romeinsegodin van de eendracht, meestal opgevat als de eendracht onder de leden
van eenzelfde geslacht en van eenzelfde familie, of in staatkundige zin
als de eendracht onder de burgers en onder de verschillende standen,
wier twisten zo dikwijls de staat in het grootste gevaar hebben
gebracht. De oorspronkelijke tempel kwam uit 360 v.Chr.
Na de dood van Augustus kreeg Livia een derde van zijn bezit en een Lictor. Dat was iemand die de hoogste omeinse ambtenaren vergezelde. Ze droegen fasces ( roedenbundel waarin een bijl zat, symbool van de rechtambtenaar. Hierdoor steeg haar aanzien.
Messalina woont in het paleis ( palatijn ) op de Palatijn ( 753 v.chr. Romulus sticht hier Rome - nu een archeologisch park naast het Forum Romanum ). Het wordt steeds verder uitgebouwd en met elkaar verbonden. Groeit uit tot een soort stad op zich die een zijde van de 7 heuvels beslaat.
Privaat en openbaar lopen door elkaar en het complex kent meerdere stijlen. Zij krijgt Brittannicus bij Claudius. Deze staat bekend als wantrouwig en laf. Hij wordt zwaar beveiligd en is bang de Senaat in te gaan.
3 vrijgelatenen spelen de rol van ministers: Callistus ( petities ), Pallas ( financieén ) en Narcissus ( privé secretaris ). Het zijn op zich zelfverrijkers. Narcissus en Messalina ( keizerin van 41 tot 47 ) vormen een machtsblok. Als vrouw heeft zij mannen nodig voor de uitvoering van haar plannen.
